Nieuw: de president praat de burger bij over het gebrekkige dossier Zierikzee

rechtDe rechterlijke macht heeft zijn reserve om zich in het openbaar te verantwoorden  afgelegd. De rechter spreekt niet meer alleen door zijn vonnis, maar  legt het achteraf ook nog even op tv uit. Zo is de vrijlating door de Middelburgse raadkamer van een Irakees die zijn kinderen daarna doodschoot  ’niet onbegrijpelijk’, gezien het gebrekkige dossier dat er toen lag.  Dat zei de Zeeuwse rechtbankpresident Ludo van Dijke  gisteravond in Nova.

Zijn raadkamer kende  eind februari namelijk niet alle feiten. En dus valt zijn rechters niets te verwijten. Eerder  gaf de Arnhemse hofpresident, Dick van Dijk al publieke uitleg op tv over de omstreden  vrijlating van mensenhandelaar Saban B. Binnen de rechterlijke macht zijn dergelijke publieke optredens nog altijd omstreden. De president heeft immers niets te zeggen over de zaak van een andere rechter. Die beslist daarover in volstrekte onafhankelijkheid en autonomie. De enige die er nog een oordeel over mag en kan vellen is de hogere instantie, het gerechtshof of eventueel de Hoge Raad. Het is  de traditie van het laatste (geschreven) woord: de rechter spreekt door het vonnis en de samenleving ‘moet het daar mee doen’.

Maar na de justitiële dwalingen in de Schiedammer parkmoord en het toenemende kabaal in de samenleving is die houding omgeslagen. Het openbaar ministerie moet zich herhaaldelijk verweren tegen wat snel ‘blunders’ is gaan heten, terwijl de zittende magistratuur vaak het verwijt ‘wereldvreemd’ moet incasseren. Er verschijnen artikelen waarin afkeurend wordt opgemerkt dat rechters ‘de enige beroepsgroep in ons land zijn die niet door anderen worden gecontroleerd’. Er kwam een roep om jury rechtspraak. De PvdA spreekt nu over buurtrechters die meer in de wijk zouden moeten werken. De SP bepleitte in de Kamer sterk verruimde mogelijkheden om vonnissen te herzien, waarbij ook niet juristen een rol mogen spelen. Rechtbanken zoudenzelfs toetsingscommissies van burgers moeten instellen om periodiek al die vonnissen eens na te kijken. Rechters die evident de plank misslaan zouden ook makkelijker ontslagen moeten worden. Intussen publiceert rechtspsycholoog W.A. Wagenaar het ene  boek na het andere waarin hij rechters verwijt te slapen dan wel broddelwerk af te leveren.

Dergelijke geluiden werden  binnen de rechterlijke macht opgepikt. De president van de Hoge Raad noteerde vorig jaar dat de tijd van het ‘natuurlijk gezag’ van zijn beroep voorbij was en dat rechters moeten weten wat ze doen ‘en hoe dat zal landen’. Dat staat ook verwoord in een recent rapport van de Raad voor de Rechtspraak van de projectgroep  ’Reflectie’. ‘Rechters moeten in een voorkomend geval kunnen worden gedwongen na te denken over wat ze hebben aangericht’, staat daar. Daar gaat het dan vooral om de cassaties, vernietigingen en herzieningen die rechters intern moeten incasseren. Zo komt het voor dat in hoger beroep soms drastisch hogere straffen worden opgelegd. Het rapport bevat op pag. 18 een voorbeeld van een en dezelfde strafzaak waarin de rechtbank Zutphen vier jaar oplegde en het Hof Arnhem daarna achttien jaar. Hoe kan zoiets?

Binnen de rechterlijke macht blijkt (nog) geen traditie te bestaan van meelezen, nalezen noch van systematisch bespreken van vernietigingen. Ook vakinhoudelijk overleg tussen ‘opvolgende instanties’ is zeldzaam. Met als gevolg dat ‘recht’ er héél anders kan uitzien bij een Hof, waar ze ‘nu eenmaal’ een andere opvatting koesteren. Totdat de Hoge Raad daar eenheid schept. Het rapport beveelt aan daarop te anticiperen. Alle eigen beslissingen die door een hogere rechter zijn beoordeeld, dienen systematisch te worden gelezen ‘ter eigen lering’ en bezien op ‘algemene lessen’ door een vice-president.

Aan ‘reflectiecommissies’ die intern nog eens een hele rechtszaak nakijken om te zien of er fouten zijn gemaakt wil de projectgroep echter niet beginnen. Daar is ook een andere wettelijke procedure voor: de herziening, waarvoor de mogelijkheden net worden verruimd. Ook aan ‘externe’ toetsingscommissies willen de rechters niet. De kwaliteit van de rechtspraak moet vooral omhoog door onderlinge uitwisseling van kennis en inzichten. Of dat genoeg is om het maatschappelijk rumoer te dempen, wordt overigens betwijfeld. “De Rechtspraak zal ermee moeten  leven dat sommige mensen over een aantal zaken anders blijven denken en terzake actie blijven voeren’, schrijft de projectgroep.

In de kwestie Zierikzee deed de rechtbankpresident gisteravond eerst zijn best om te laten zien dat rechters ook mensen zijn. De beslissing van de raadkamer leidde tot een drama dat ‘iedereen op de rechtbank die erbij was betrokken’ diep heeft aangegrepen. Maar hij hield ook juridisch en bestuurlijk zijn eindje vast. Op basis van de informatie die eind februari in het dossier van de Irakees zat was de schorsing van de inverzekeringstelling helemaal geen ongebruikelijke beslissing. Volgens de wet heeft de verdachte immers het recht om in beginsel zijn zitting in vrijheid af te wachten. Noch de brandbrief van de burgemeester, die het OM had gewaarschuwd dat het helemaal fout dreigde te gaan. Noch een rapport van het Landelijke Expertise Centrum eerwraak over deze verdachte, was aan de rechter aangeboden. Er was evenmin een duidelijke analyse van herhalingsgevaar. De zaak waarvoor de voorlopige hechtenis werd gevorderd was bovendien oud en niet voldoende onderbouwd. En daarmee was de beslissing de hechtenis te schorsen ‘met de wetenschap van toen’, ‘niet onbegrijpelijk’. Zou er dan sprake zijn geweest van een slechte voorbereiding van de zaak door het openbaar ministerie? De bal blijft kaatsen.

Bekijk hieronder de Nova uitzending. Van Dijke komt vanaf minuut 18 aan het woord. En lees hier het commentaar van de krant.

Get Microsoft Silverlight
Bekijk de video in andere formaten.

Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding