In de dorpen zijn de vrouwen al bijna de baas

De sociale en economische positie van vrouwen in India is nog tamelijk belabberd.

Maar op lokaal niveau gaat het langzaamaan beter met hun politieke emancipatie.

Bhagwati Devi, een 60-jarige weduwe uit het dorpje Dabrawaj, 150 kilometer ten zuidwesten van Delhi, zegt dat ze niet bang is. Spannend vindt ze het wel. Gisteren trok ze samen met een groep vrouwen naar het politiebureau om sluiting te eisen van een drankenwinkel. Te veel mannen geven hun geld uit aan drank.

In februari werd Devi gekozen tot sarpanch, het hoofd van de dorpsraad (panchayat) van Dabrawaj. Sluiting van de drankenwinkel is haar eerste grote uitdaging. Vanochtend zijn huisvrouwen naar haar huis gekomen om haar te feliciteren.

Devi beseft dat ze nu nog het voordeel van de twijfel heeft. Maar ze moet zich de komende jaren wel bewijzen. Nu al klagen mannen over de slechte weg naar het dorp. „Ik heb gezegd: jullie hebben al vijftig jaar gewacht. Wacht nu ook nog een paar maanden. Geef me de tijd.”

In India werd deze week een historische stap gezet in de politieke verheffing van vrouwen. Het Hogerhuis stemde in met het wetsvoorstel om voortaan eenderde van het zeteltal in het Lagerhuis te reserveren voor vrouwen. Premier Manmohan Singh sprak over „een fantastische stap”. Maar in het land waar Sonia Gandhi de onbetwiste leider is van de regerende Congrespartij en waar een kastenloze vrouw, Mayawati, premier is van de grootste deelstaat (Uttar Pradesh, 190 miljoen inwoners) is al eerder begonnen met de politieke emancipatie van vrouwen op het niveau van dorpen en plattelandsdistricten. Sinds 1993 moeten de panchayats voor ten minste 33 procent uit vrouwen bestaan. Nu zijn er in India al meer dan een miljoen vrouwen zoals Devi, die zitting hebben in panchayats, 37 procent van het totale aantal dorpsraadsleden.

Het betekent nog niet dat de positie van vrouwen, traditioneel gebonden aan huis, geweldig is verbeterd. Uit een deze week verschenen rapport van de UNDP, de ontwikkelingsorganisatie van de VN, staat dat vrouwen in India sociaal en economisch nog op grote achterstand staan. Ze hebben veel minder kans op betaalde banen. Ze worden gediscrimineerd als het gaat om zaken als eigendomsrechten, vererving en de mogelijkheid buitenshuis actief te zijn.

Toch sluipt vooruitgang langzaam door in dorpjes in het district Alwar in de deelstaat Rajasthan. Net als in enkele andere deelstaten is het quotum voor vrouwen in de panchayats in Rajasthan opgetrokken tot 50 procent – al heeft het Hof in de regionale hoofdstad Jaipur de maatregel vorige week ongrondwettelijk genoemd. In het district Alwar zijn de vrouwen met 60 procent vertegenwoordigd in de dorpsraden. Verreweg de meesten stellen zich onafhankelijk kandidaat, ze zijn niet gelieerd aan invloedrijke families. Wat net zo belangrijk is: 85 procent van de vrouwen brengt hun stem uit bij verkiezingen, meer dan bij de mannen.

Waarom zouden vrouwen betere dorpshoofden en -raadsleden zijn dan mannen? Geeta Choudhry (40), die tussen 1995 en 2000 sarpanch was van het stadje Jaguvas en die vorige maand opnieuw werd verkozen op een niet-gereserveerde lijst, zegt dat ze wordt geraadpleegd over persoonlijke problemen. Soms gaat het om huiselijk geweld, vaker om weduwen die hun pensioen niet ontvangen. Maar ze zegt dat ze ook heeft gezorgd voor een kliniek in het dorp, voor meer scholen, voor kleuteropvang en voor betere watervoorziening: een groot probleem in de regio.

Vrouwen hebben een ‘holistische’ benadering van de problemen, is het beeld dat wordt geschetst in analyses over het functioneren van de panchayats. Mannen hebben het vooral over de reparatie van wegen, vrouwen richten zich meer op sociale problemen zoals gezondheidszorg en scholing. Bovendien zouden vrouwen minder corrupt zijn en meer openheid tentoonspreiden.

Choudhry knikt instemmend. Maar ze zegt dat ze, met haar beperkte budget en bevoegdheden, geen ijzer met handen kan breken. Corruptie is diep doorgedrongen in de bureaucratie. Als een aannemer smeergeld betaalt aan een overheidsambtenaar om een weg aan te leggen of iemand een stukje land inpikt, staat zij tamelijk machteloos. Een goed kadaster ontbreekt.

Choudhry juichte toen het Hogerhuis dinsdag instemde met de nieuwe reserveringswet. Nu moet het Lagerhuis de wet nog bekrachtigen. Daar doemen grote politieke problemen op. Toch is ze hoopvol dat ook die hobbel wordt genomen. Zeggenschap op het laagste niveau alleen werkt niet, vindt Choudhry. Ook nationaal moeten vrouwen hun stempel kunnen drukken op het beleid. „Beide wielen moeten draaien. Pas dan verandert er echt iets.”