In de dorpen sluipt de emancipatie vooruit

Het Indiase Hogerhuis stelde deze week een quotum vast voor vrouwen in het parlement. In de dorpen is de politieke emancipatie al veel verder.

Bhagwati Devi, een zestigjarige weduwe uit het dorpje Dabrawaj, 150 kilometer ten zuidwesten van Delhi, zegt dat ze niet bang is. Spannend vindt ze het wel. Gisteren trok ze samen met een groep vrouwen naar het politiebureau om sluiting te eisen van een drankenwinkel. Te veel mannen geven hun geld uit aan drank.

Afgelopen februari werd Devi gekozen tot sarpanch, het hoofd van de dorpsraad (panchayat) van Dabrawaj. Sluiting van de drankenwinkel is haar eerste grote uitdaging. Vanochtend zijn huisvrouwen naar haar huis gekomen om haar te feliciteren, maar ze moet maar afwachten of de politie zal ingrijpen.

Devi beseft dat ze nu nog het voordeel van de twijfel heeft. Maar ze moet zich de komende jaren wel bewijzen. De mannen klagen over de slechte weg naar het dorp. „Ik heb gezegd: ‘Jullie hebben al vijftig jaar gewacht. Wacht nu nog een paar maanden. Geef me de tijd.’”

In India werd deze week een historische stap gezet in de politieke verheffing van vrouwen. Na veel tumult stemde de Rajya Sabha, het Hogerhuis, in met het wetsvoorstel eenderde van het aantal zetels in de Lok Sabha, het Lagerhuis, te reserveren voor vrouwen. Het quotum gaat ook gelden voor de deelstaatparlementen. In het huidige, vorig jaar gekozen parlement in Delhi zitten 61 vrouwen op een totaal van 543 zetels.

Premier Singh sprak over „een fantastische stap”. Maar in het land waar Sonia Gandhi de onbetwiste leider is van de regerende Congrespartij en waar een kastenloze vrouw, Mayawati, premier is van de grootste deelstaat (Uttar Pradesh, 190 miljoen inwoners), is al eerder begonnen met de politieke emancipatie van vrouwen in dorpen en plattelandsdistricten. Sinds 1993 moeten de panchayats voor 33 procent uit vrouwen bestaan. Nu zijn er in India al meer dan een miljoen vrouwen die zitting hebben in panchayats, 37 procent van het totaal aantal dorpsraadsleden. Steeds meer slagen er in op eigen houtje, buiten de vaste vrouwenzetels om, verkozen te worden.

Het betekent nog niet dat de positie van vrouwen, traditioneel gebonden aan huis, geweldig is verbeterd. Uit een deze week verschenen rapport van UNDP, de ontwikkelingsorganisatie van de VN, staat dat vrouwen in India sociaal en economisch nog op grote achterstand staan. Ze hebben veel minder kans op betaalde banen. Ze worden gediscrimineerd als het gaat om zaken als eigendomsrechten, erfrecht en de mogelijkheid buitenshuis actief te zijn.

Toch sluipt vooruitgang langzaam door in dorpjes als Dabrawaj in het district Alwar (in de deelstaat Rajasthan), zegt sociaal activist Pavitra Yadav (38). Op haar vijftiende werd ze uitgehuwelijkt. Haar oudste dochter is achttien en zit nog op school. Over haar huwelijk denkt ze nog niet na. „Pas als ze is afgestudeerd en financieel op haar eigen benen kan staan, is dat aan de orde”, zegt Yadav.

Elke ochtend reist ze een uur met de bus naar het kantoor van Sohard, een lokale organisatie die zich inzet voor de versterking van de positie van vrouwen. Haar man is boer. Hij steunt haar. En wat misschien nog belangrijker is: „Mijn schoonmoeder moedigt mij aan”. Als ze vroeger ongesluierd door het dorp fietste, zeiden de mensen: ‘Daar gaat de vrouw van Rajendra’. „Nu zou ik meer bekijks trekken als ik mijn gezicht zou bedekken.”

Net als in enkele andere deelstaten is het quotum voor vrouwen in de panchayats in Rajasthan opgetrokken tot 50 procent – al heeft het Hof in de regionale hoofdstad Jaipur de maatregel vorig week ongrondwettig genoemd. In het district Alwar zijn de vrouwen met 60 procent vertegenwoordigd in de dorpsraden. Verreweg de meesten stellen zich onafhankelijk kandidaat, ze zijn niet gelieerd aan invloedrijke families.

Mannen beginnen er langzaam aan te wennen dat vrouwen een leidende rol innemen, zegt Yadav. Maar toen er laatst affiches werden opgehangen met de tekst ‘We hebben 50 procent, nu gaan we op naar de 100’, werd er wel geprotesteerd, zegt ze lachend.

Waarom zouden vrouwen betere dorpshoofden en -raadsleden zijn dan mannen? Geeta Choudhry (40), die eerder sarpanch was van het stadje Jaguvas en vorige maand opnieuw werd verkozen op een niet-gereserveerde lijst, zegt dat ze wordt geraadpleegd over persoonlijke problemen. Soms gaat het om huiselijk geweld, vaker om weduwen die hun pensioen niet ontvangen of om arme huishoudens die een rantsoenkaart willen voor armenwinkels. Ze zegt dat ze heeft gezorgd voor een kliniek in het dorp, voor meer scholen, voor opvang van kleuters en voor betere watervoorziening – een groot probleem in de regio.

Vrouwen hebben een ‘holistische’ benadering van de problemen, is het beeld dat wordt geschetst in analyses over de panchayats. Mannen hebben het vooral over de reparatie van wegen, vrouwen richten zich meer op sociale problemen zoals gezondheidszorg en scholing. Bovendien zouden vrouwen opener en minder corrupt zijn.

Choudhry knikt instemmend. Maar ze zegt dat ze met haar beperkte budget en bevoegdheden geen ijzer met handen kan breken. Corruptie is diep doorgedrongen in de bureaucratie. Als een aannemer smeergeld betaalt aan een overheidsambtenaar om een weg aan te leggen staat zij tamelijk machteloos.

Choudhry juichte toen dinsdag werd ingestemd met de reserveringswet. Activiste Yadav deelde gebak uit. Nu moet de Lok Sabha de wet bekrachtigen. Daar doemen grote politieke problemen op. Toch zijn ze hoopvol. Zeggenschap op het laagste niveau alleen werkt niet, vindt Choudhry. Ook nationaal moeten vrouwen hun stempel kunnen drukken op het beleid. „Beide wielen moeten draaien. Pas dan verandert er echt iets.”