Hij bleek de juiste keuze voor D66

Niet Gruijters, maar Van Mierlo werd partijleider, schrijft J.H. Sampiemon.

Het begon met een ruzie in de Amsterdamse VVD. Hans Gruijters, raadslid, beoogd lijsttrekker en wethouder, had aan De Telegraaf uitgelegd waarom hij afwezig zou zijn bij het bezoek aan de stad van het pas verloofde paar Beatrix en Claus. Gruijters hield niet van politiek geduide recepties waar burgers worden buitengesloten. De Telegraaf maakte er ophef over, de partijbonzen eisten genoegdoening van wat zij waren gaan zien als een lastpost, partijvrienden in de hoofdstad lieten het afweten, Gruijters nam afscheid van een veelbelovende politieke loopbaan.

De volgende morgen stroomden de bloemen en gelukwensen de redactie Buitenland van het Algemeen Handelsblad binnen. Gruijters was er de chef. De redacteur van de nog jonge opiniepagina, Van Mierlo, kwam ook langs om te delen in de opwinding. Toen kwam er een concreet voorstel van de latere hoogleraar Peter Baehr en Paroolredacteur Eric Visser. Zij hadden op een goede gelegenheid gewacht voor een nieuw politiek initiatief. Met de ervaren en nu beschikbare Gruijters moest dat idee verwezenlijkt kunnen worden. Op 30 april 1966 kwamen we bijeen in Krasnapolsky, dertien aanwezigen, na enig debat de eerste stemming, twee haakten af. Met de ‘elf’ liep het intussen heel anders. Niet Gruijters maar Van Mierlo werd het gezicht van de nieuwe partij. Hij bleek de juiste keuze. Hij was politiek onbelast, toonde charisma en hij had met zijn opiniepagina de malaise waarin de Nederlandse politiek zich bevond, al afdoende geanalyseerd.

Heeft Van Mierlo iets bereikt, is een vraag die in het Haagse verschillend wordt beantwoord. Het aanbod van D66 om de chronische malaise te bestrijden met een ingrijpende versterking van de directe democratie, via de gekozen burgemeester, de gekozen premier en het referendum, is door de vertegenwoordigende democratie bij herhaling afgewezen. Maar het debat over de toekomst van het uiteenvallende bestel leeft weer op. Het gangbare midden zal zich Van Mierlo blijvend herinneren.

J.H. Sampiemon is oud-redacteur van NRC Handelsblad.