Geen schaduw uit het verleden

Tot op het laatst was hij betrokken bij de toekomst, stelt Alexander Pechtold.

‘Zo jongen, wat kom je doen?” was de ontnuchterende vraag. Nog geen uur daarvoor was ik door de majesteit tot dienaar van de Kroon verheven. De gevoelens van autoriteit en opgelegd gezag, waardoor je toch een beetje geïmponeerd bent, spatte door Van Mierlo’s treffende woorden in één klap uiteen. Ik stond weer met beide benen op de stoep van de Herengracht.

Macht, tegenmacht, de oorsprong van macht, dat waren de thema’s die centraal stonden in het denken van Hans van Mierlo. Niets was voor hem vanzelfsprekend.

Hij sprak graag in een dubbele ontkenning, omdat hij vond dat de omkering van het probleem je blik scherper kon maken. Dat was zijn nieuwsgierigheid, zijn overtuiging ook dat de redenering belangrijker was dan het standpunt dat je innam.

Ik heb veel van hem geleerd. Het voornaamste was op je zelf te vertrouwen en dat vol te houden. Toen D66 in 2006 van zes naar drie zetels zakte, zei hij tegen me: je hebt er geen drie verloren maar drie gewonnen, want we stonden op niets. Hij wees me op mijn verantwoordelijkheid af te maken waaraan ik begonnen was.

Je was altijd welkom. Hij was er altijd, zonder een schaduw uit het verleden te zijn. Maar altijd bereid zijn licht te laten schijnen over de weg voorwaarts. Vanuit een sterk historisch besef, breder geworteld dan alleen in de Nederlandse context, was hij altijd gericht op de toekomst. Daarover zei hij: „Je hebt het verleden in je rug. En dat verleden bepaalt waar je naartoe wilt gaan.”

Zelf was hij tot op het laatst betrokken bij onze toekomst. Meer nog bij die van de samenleving dan die van zijn partij. En dat brengt mij terug bij de vraag die iedere politicus zich keer op keer moet stellen: wat kom ik doen?

Alexander Pechtold is fractievoorzitter en partijleider van D66.

Wat is de belangrijkste verdienste van Van Mierlo? Discussieer mee op nrc.nl/opinieblog. In hoeverre gelden de zorgen die hij in 1966 uitsprak voor 2010? Hoe zult u Van Mierlo herinneren? Wat kunnen politici van hem leren?