Van linkse kerk tot rechtse beeldvorming

In het nieuwe tv-seizoen, per 1 september, komt de publieke omroep met actualiteitenrubrieken met opinie.

Is dat zinvol of juist niet?

Veiligheid, ondernemersschap, hufterigheid en integratie. Deze thema’s staan hoog op de lijst van WNL, de nieuwe omroep die is opgericht door De Telegraaf en in het nieuwe tv-seizoen journalistieke programma’s zal brengen.

Zo maakt WNL per 1 september de opvolger van Goedemorgen Nederland en draagt op maandagavond bij aan een nieuwe opiniërende actualiteitenrubriek die EO en VARA ieder met een aparte redactie op twee andere avonden vullen. Het programma komt in de plaats van Netwerk.

De terugkeer van geprofileerde tv-journalistiek vindt voorzitter Fons van Westerloo logisch. Ook in de politiek is er meer polarisatie. Zijn WNL staat aan de rechterkant van het spectrum. „Maar we zullen niet naar één kant overhellen, en zijn zeker niet rabiaat”, zegt hij. Van Westerloo streeft naar actiejournalistiek. „We willen zaken aankaarten die het hart van de democratie raken, zoals de overdaad aan regelgeving of het excessief afluistergedrag van de overheid. En we dragen ook oplossingen aan.”

Clairy Polak, presentatrice van NOVA, was de afgelopen weken onderwerp van een nationale discussie over ‘gekleurde’ journalistiek. Was de bij de VARA werkzame presentatrice te links voor het ‘onafhankelijke’ Nieuwsuur dat vanaf september wordt gemaakt voor NOS en NPS? Inmiddels is bekend dat Polak meegaat naar Nieuwsuur: niet als ‘anchor’ maar als interviewer. Ze was „woedend”, vertelde ze vorige week vrijdag in De Wereld Draait Door (DWDD), omdat de discussie over haar zich verengde tot linkse beeldvorming. „Het ging alleen om de politieke kleur. Dat is een diskwalificatie van wat ik heb gedaan.”

Journalist Aad van den Heuvel, die jarenlang bij Brandpunt werkte, heeft de ‘Polak-discussie’ met „huiver” gevolgd. „Haar interviewtechniek wordt door sommigen als bedreigend en links ervaren, terwijl zij kritisch doorvraagt zoals een goed journalist betaamt”, zegt hij. „De omroep moet de rug rechten, in plaats van naar politici te luisteren die blijven herhalen: ‘die linkse kerk in Hilversum’.”

Terug naar de tijden van kranten als De Waarheid, Het Vrije Volk en de Maasbode, die voor eigen parochie preekten, noemt Van den Heuvel het nieuwe pad dat de publieke omroep inslaat met opinie en actualiteiten. Zo komen veel ledenomroepen (VARA, EO, KRO, NCRV, WNL en PowNed) in het nieuwe tv-seizoen met een geprofileerd actueel programma. Zo willen de omroepbazen de verschillende omroepidentiteiten en daarmee de pluriformiteit van het bestel beter uitdragen. Het moet ook de kritiek uit de politiek smoren dat actualiteitenrubrieken „drie keer de Volkskrant” zijn.

„Er is te weinig verschil in het actualiteitenaanbod”, zegt Jo Bardoel, hoogleraar journalistiek en media in Nijmegen. „Daarbij speelt mee dat de opkomst van Pim Fortuyn en de onvrede in de samenleving destijds te laat door Hilversum zijn opgepikt. Nu komt er meer verscheidenheid in opinievorming en komt de nieuwsvoorziening centraal te liggen bij de NOS. Sommigen schilderen dat af als ‘herzuiling’, maar kranten die een duidelijke opinie- of smaakgemeenschap bedienen doen het het goed.”

Gratis krant Spits turfde onlangs dat er in het VARA-programma DWDD, na de val van het kabinet en in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen, de meeste linkse politici te gast waren. Er is nooit systematisch onderzoek gedaan naar de politieke inkleuring van tv-journalistiek.

In het nieuwe tv-seizoen wil de Nederlandse Nieuwsmonitor, verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, ook actualiteitenprogramma’s en het NOS Journaal meenemen in zijn onderzoeken. „Je moet kijken naar welke politicus hoeveel zendtijd krijgt, over welke issues het gaat en of er verschillen zijn in bejegening van rechtse en linkse politici”, zegt onderzoeker Otto Scholten.

Van Westerloo vindt het verschil tussen kranten „veel evidenter” dan bij actualiteitenprogramma’s. „Als je NRC Handelsblad of De Telegraaf koopt dan heb je twee verschillende kranten. Het lijkt alsof er een ramp gebeurt in Nederland nu gevestigde tv-rubrieken verdwijnen die nauwelijks te onderscheiden waren. ”

Maar is het opheffen van merknamen als NOVA en Netwerk en de versnippering van budget en journalistiek talent over meerdere rubrieken geen geldverspilling? „Als er een ramp plaatsvindt in Haïti dan gaan we er in gezamenlijkheid heen en stuurt WNL geen apart team”, zegt Van Westerloo. „VARA, EO en WNL willen zo efficiënt mogelijk samenwerken. Zo gaan wij waarschijnlijk vanuit het EO-gebouw uitzenden. Maar vanaf dag één zullen we ook sterk moeten staan met een eigen redactie van zo’n 30 tot 35 journalisten voor al onze programma’s.”

Van Westerloo kwam het bestel binnen onder het motto dat WNL journalistiek wil brengen die TROS en AVRO laten liggen. AVRO-directeur Willemijn Maas zegt wel degelijk een eigen toon aan te slaan. „We zijn een onafhankelijke omroep die het liberale spectrum van links tot rechts bedient. We willen meningsvorming doen op basis van verschillende kanten van één verhaal. De samenleving is gepolariseerd. Toch blijft er behoefte aan genuanceerde actualiteiten gebaseerd op feiten.”

Voor dat laatste gaat in het nieuwe tv-seizoen het nieuwe Nieuwsuur zorgen, dat Eva Jinek (NOS) en Twan Huys (NPS) dagelijks presenteren. Van den Heuvel: „Ik hoor te vaak dat het Nieuwsuur neutrale journalistiek gaat brengen. Dat bestaat niet: er is goede en er is slechte journalistiek.”