'Lass uns mal' = 'Lassma'

De Duitse taal is onder invloed van jonge Turken in beweging. Ze verbasteren.

‘Lass uns mal gehen’ klinkt als: ‘Lassma gehn’. Simpel.

De meeste Duitsers spreken Duits. Maar dat klinkt niet overal hetzelfde. Plattdeutsch, Beiers, Kölsch, Paltisch en Saksisch – ze hebben allemaal hun bijzonderheden en zijn voor buitenlanders soms moeilijk te doorgronden. Het sympathiek klinkende Beiers wordt overal in Duitsland gewaardeerd. Het gutturale (in de keel gevormde) Saksisch met zijn a’s die als o’s klinken, is minder populair. Toen de Oost-Duitse stad Chemnitz, gelegen in Saksen, nog Karl Marx Stadt heette, ging de grap dat dit de enige Duitse stad was met drie o’s: Korl Morx Stodt. Als je dit uitspreekt, weet je ongeveer hoe Saksisch klinkt.

Niet alleen het dialect verraadt waar iemand vandaan komt. Ook met woordgebruik kan dat het geval zijn. Nog steeds zijn oudere West-Berlijners erop gespitst iemand als Oost-Berlijner te ontmaskeren. Het woord Broiler (gebraden kippetje) wordt alleen in het oosten gebruikt. West-Berlijners zeggen Brathähnchen. Een Ossi spreekt over Zweiraumwohnung, een Wessi zegt Zweizimmerwohnung (tweekamerwoning). Zo kan in de taal de Muur ineens weer overeind staan.

De Duitse taal is op dit moment het sterkst in beweging in de grote steden. Dat komt door de immigranten. Zoals overal ter wereld brengen zij nieuwe spraakelementen in. En zo is in Duitse steden als Hamburg, Berlijn, Keulen en München een nieuwe straattaal in ontwikkeling, het Kiezdeutsch (buurttaal). Omdat de Turken in Duitsland veruit de grootste groep allochtonen zijn, overheerst in het Kiezdeutsch het zogeheten Türkendeutsch, het Duits dat veel Turkse Duitsers (of Duitse Turken) spreken.

Wie dat wil horen, kan het beste naar ‘allochtonenwijken’ gaan als Kreuzberg en Neukölln in Berlijn of Ehrenfeld in Keulen. Daar worden zinnen als ‘Ich gehe in die Schule’ verbasterd tot het makkelijkere ‘Ich geh’ Schule’. Waarbij ‘ich’ een s in het midden krijgt: isch. ‘Was guckst du, bin isch Kino?’ (wat kijk je, ben ik film) is een populaire zin in het Turkenduits. Meestal uitgesproken door jongeren, en dan bij voorkeur ietwat pompend en agressief.

Kenmerken van het buurt- en Turkenduits zijn verkortingen, samentrekkingen, grammaticale vereenvoudigingen en nieuwe woorden. De taalkundige Heike Wiese is een van de weinigen die tot nu toe systematisch onderzoek hebben gedaan naar dit nieuwe dialect. Een door haar aangehaalde zin in een recente studie luidt veelzeggend: ‘Lassma Viktoriapark gehn’ (laten we naar het Victoriapark gaan). Simpel en effectief Duits.

De Duits-Turkse stand-up comedian Kaya Yanar speelt een sleutelrol in het gebruik van deze straattaal en de stijgende waardering ervoor. Bekijk een sketch via nrcnext.nl/links