Het lachen vergaat de Grieken

Van de Griekse nationale trots is weinig meer over, nu premier Papandreou met de pet rondgaat bij andere regeringsleiders. „We voelen ons gegijzeld.”

Twee onderwerpen domineren het Griekse nieuws. De maatregelen tegen de financiële crisis en de pornovideo van televisiester en model Julia Alexandratou. Die was volgens haar bedoeld voor privégebruik, maar lag een paar dagen geleden plotseling in alle kiosken en werd direct 200.000 keer verkocht.

Cabaretier Lakis Lazopoulos knoopt de twee thema’s handig aan elkaar. De maker van het populairste Griekse tv-programma laat een filmpje zien waarin de hoesjes van seksfilms zijn vervangen door crisisbeelden en financiële termen. „Verdwaald in het gat van de begroting.” Premier George Papandreou hangt geboeid in de sm-kelder van Angela Merkel. Hij wordt weggezet als een sloeber die bij andere regeringsleiders met de pet rondgaat.

Van de Griekse nationale trots is weinig meer over, rouwt Lazopoulos, een energieke, snel pratende man met een baardje. Zijn wekelijkse show Al Tsantiri Niouz (‘Nieuws uit de zigeunertent’) trekt meer kijkers dan de Champions Leaguewedstrijden waarin Griekse ploegen spelen. Na de seksgrappen slaat hij een serieuze toon aan en voorspelt hij meer sociale onrust. Hij krijgt luid applaus als hij samenvat hoe de Grieken zich voelen: „Toen Europa stop zei, zeiden de politici tegen de bevolking: geef ons het geld dat wíj van jullie hebben gestolen.”

De steun voor de ingrijpende bezuinigingen van de Griekse regering neemt af nu de Grieken de effecten beginnen te voelen. Volgens peilingen van verschillende media daalt de populariteit van de regering. Steunde 70 procent van de bevolking Papandreou een maand geleden nog, nu is dat minder dan de helft. Vandaag gingen de Grieken weer massaal de straat op om te demonstreren tegen de bezuinigingen die het begrotingstekort moeten terugdringen. Het openbaar vervoer ligt stil, vluchten zijn geannuleerd en ziekenhuizen doen alleen het hoogst noodzakelijke. De Grieken zijn bang, zegt Lazopoulos na afloop in zijn kleedkamer. Ze voelen zich „gegijzeld” door een systeem waarbij politieke partijen op alle vlakken de touwtjes in handen hebben. Wie zijn baan dankt aan een gunst van een politicus, laat die politicus niet zomaar vallen.

Vervolg Staking: pagina 13

Groei verder weg dan ooit voor Grieken

De weerzin onder de Grieken groeit. Vorige week werd tijdens een demonstratie de leider van de grootste vakbond het ziekenhuis ingeslagen door demonstranten. Veel Grieken vinden de bonden teveel op de hand van de socialistische regering. Hun leiders zouden politieke baantjesjagers zijn. Anarchisten zouden volgens ingewijden voor later vandaag geweld voorbereiden.

Maandag gaat de verhoging van de btw naar 21 procent in. De prijs van een pakje sigaretten is sinds 4 maart al een euro gestegen, naar 4,20. Dit is de eerste maand waarin ambtenaren aan hun loonstrook zien dat in hun toeslagen is gesneden. Bovendien nadert het in Griekenland traditioneel groots gevierde Pasen, maar is de paasbonus 30 procent lager. Ook de kerst- en zomerbonus, alles bij elkaar goed voor een dertiende en veertiende maandsalaris voor ambtenaren, moeten eraan geloven. Hotels melden teruglopend binnenlands toerisme. De boekingen voor Pasen zijn 60 procent lager dan vorig jaar. Sommige hotels blijven dicht. „Voor ons dit jaar geen Pasen”, zingt cabaretier Lazopoulos op de melodie van Non, je ne regrette rien. Zijn broekzakken hangen binnenstebuiten uit zijn pantalon.

Yannis Hadjimichos, een vijftiger in grijs kostuum met bijpassende snor, zwaait in het publiek met het vaandel van de vereniging van ouders met drie kinderen. Ze zijn met een hele delegatie gekomen, om aandacht te vragen voor hun wens om dezelfde financiële voordelen te krijgen als mensen die vier kinderen hebben. „De weg uit de crisis is demografische politiek. De oplossing schuilt in ontwikkeling, niet in bezuinigen.”

Fani Gatzirouli valt hem bij. De blondine die uitvoerig met haar dochter naast Lazopoulos op de foto gaat werkt al tien jaar op een middelbare school. Zonder vast contract. „Al tien jaar lang word ik iedere zomer ontslagen, om dan het jaar daarop weer aangenomen te worden. Nu is echt iedere hoop op een vast contract vervlogen.”

Regeringswoordvoerders hebben het tegenwoordig bewust liever over ‘de Griekse case study’ dan over ‘het Griekse probleem’. De premier en de minister van Financiën toerden afgelopen week langs Berlijn, Parijs en Washington en lijken erin geslaagd over te brengen dat de Grieken weliswaar grote problemen hebben met creatief boekhouden en een hoge staatsschuld, maar dat de huidige crisis toch vooral het gebrek aan een gemeenschappelijk Europees economisch beleid aantoont.

De Duitse minister van Financiën Wolfgang Schäuble opperde afgelopen weekend een Europese equivalent van het Internationaal Monetair Fonds op te richten om eurolanden in nood te helpen. Dat soort initiatieven helpt wellicht volgende crises te voorkomen, maar de gewone Griek heeft er de komende jaren weinig aan.

De lagere inkomens worden nu dubbel getroffen, zegt Savas Robolis. Hij is hoofd van het arbeidsmarktonderzoeksbureau van de grootste vakbondskoepel GSEE. Zowel de salarisverlagingen als de verhoging van belastingen en accijnzen komen harder aan bij mensen die toch al weinig te besteden hebben, rekent hij voor. „De maatregelen zijn oneerlijk.”

Doordat huishoudens minder te besteden hebben, zullen ze minder consumeren, waardoor het langer zal duren voor de Griekse economie uit de recessie komt. Tot 2015, voorspelt hij somber. „De hogere rente die Griekenland nu op obligaties moet betalen drukt op komende generaties.” Hogere belastingdruk tijdens economisch zware tijden zorgt er bovendien juist voor dat mensen „nieuwe manieren van belastingontduiking zullen vinden”.

In de horeca blijven fooien achterwege. Nachtclubs, waar het de gewoonte is bloemen te komen en die op de dansvloer of op de tafel van een leuk meisje te gooien, verkopen nauwelijks nog bloemen. Het gerucht gaat dat Theodoros Pagalos, de machtige tweede man van de regerende socialistische partij (Pasok), de minister van Gezondheid dringend heeft geadviseerd het aanscherpen van het rookverbod voorlopig achterwege te laten. „Laat de Grieken maar even, ze hebben al genoeg aan hun hoofd.”

„Het is maar een gerucht”, grijnst Alexandros Karamalikis, manager bij Black Duck, een café, restaurant en galerie in het zakenhart van Athene, „maar het vat de stemming goed samen”. „We hebben geen geld, maar willen toch kunnen uitgaan, lol hebben, laat ons toch gewoon onze sigaret roken.” Klanten die vroeger in het restaurantgedeelte dineerden blijven nu in het café hangen. Black Duck overweegt het restaurant in een laagdrempeliger eetcafé te veranderen. „Tegenwoordig vraagt iedereen om een rekening en geeft niemand meer fooi.”

Een van de nieuwe maatregelen om de omvang van de grijze economie te beperken en belastingontduiking aan te pakken, stimuleert het vragen om bonnetjes. Wie aanspraak maakt op een belastingvrije voet, moet vanaf nu bewijzen waar hij een deel van zijn geld aan heeft uitgegeven. Opeens hamsteren Grieken betalingsbewijzen.

Zondag deed Karamalikis' vrouw Stella een raar voorstel. „Zullen we onze bonnetjes in de computer zetten?” Hij lacht er wat ongemakkelijk bij – een vriend luistert mee – maar bekent dat ze het wel gedaan hebben. „Zaten we daar.” Hij houdt een denkbeeldig bonnetje van een halve euro omhoog en probeert te ontcijferen waar het voor was.

Er is in Griekenland even een stuk minder te lachen. Als Lazopoulos de lage pensioenen en hoge prijzen aansnijdt is de zaal stil. „We lachen toch”, zegt hij in zijn kleedkamer „maar het klinkt schril. Zoals je geforceerd lacht aan het sterfbed van je oma die je niet wilt laten beseffen dat ze stervende is. We lachen niet omdat we niet weten wat er in Griekenland mis is. We lachen juist omdat we het wel weten.”