Grootschalige zwendelpraktijken

Titel: Beleggen in gebakken luchtAuteurs: Frans Roest en Rogier StijnenUitgever: Kerckebosch Uitgeverij, 2009, 511 pag. 62,50 euro

Met mooie brochures, nog mooiere praatjes en gelikte spotjes op primetime tv lokken ze beleggers. Ze tooien zich met namen als Golden Sun, Palm Invest of Easy Life, en wat ze ook beloven: lucratieve beleggingen in onroerend goed op verre locaties, in teakhout, wijn of vanille ze hebben één ding gemeen: het zijn oplichters.

Een greep uit de fraudegevallen die in het nieuws kwamen.

2007: Tenminste 400.000 Turkse migranten in Europa voor minimaal vijf miljard euro opgelicht. In Moskeeën werd gevraagd geld te beleggen in islamitische fondsen. 2008: 4.000 Gazanen investeerden circa 500 miljoen dollar vergeefs in tunnels. 2009: Bernard Madoff wordt veroordeeld voor een fraude ten bedrage van 65 miljard dollar. 2010: Justitie eist 3,5 jaar tegen een directeur van Easy Life. Van de ruim 42 miljoen euro die 500 beleggers inlegden is slechts 7,3 miljoen echt belegd.

Over zwendel in beleggingen schreef Frans Roest in 2007 het rapport ‘Beleggen in gebakken lucht’, met de ondertitel: ‘Ponzi’-zwendel’. Een studie naar de kenmerken van georganiseerde (mega)zwendels in beleggingsproducten. Dat rapport verscheen onder auspiciën van het Functioneel parket van het Openbaar Ministerie en is uitgegroeid van een kleine 50 pagina’s naar een boek – op persoonlijke titel – van meer dan 500 pagina’s. De ondertitel is geworden: Herkennen, bestrijden en voorkomen van fraude met beleggingsproducten. De titel is hetzelfde gebleven.

Roest kwam oorspronkelijk als accountmanager in aanraking met aangiften van beleggingsfraudeurs. Nu is hij expert op het gebied van grootschalige zwendelpraktijken.

Je zou verwachten dat hij een idee heeft van het aantal mensen dat de dupe is geworden van deze zwendelaars en het totale bedrag dat zij hebben verloren. Helaas, hij kan bij benadering niet vertellen hoeveel mensen slachtoffer zijn geworden van deze oplichtingspraktijken, noch hoeveel zij kwijt zijn geraakt.

„Het AFM is karig met informatie”, zegt hij tijdens een telefonisch onderhoud, „en het Openbaar Ministerie heeft er geen totaal zicht op”. Maar dat de bedragen waarover het gaat aanzienlijk zijn, staat vast.

Volgens Roest is superoplichter Madoff (totale bedrag waarschijnlijk boven de dertig miljard dollar) alleen voor Nederland al verantwoordelijk voor een schade van twee miljard euro. Vooral banken zijn de dupe van hem geworden.

Wat schattingen zo moeilijk maakt, is dat slechts twee tot vijf procent van de gedupeerden aangifte doet. Veel gedupeerden weigeren ook te geloven dat hun geld weg is door de kwade bedoelingen van de oprichters van het beleggingsfonds. Ook die oprichters zijn in hun ogen slachtoffer van ‘echte’ oplichters, die vaak ‘in het buitenland’ zijn. Een beeld dat de oplichters zelf cultiveren. Zo verwees lange tijd de Hilversumse ‘wonderbelegger’ René van den B. naar een zakenpartner in Tsjechië die altijd onvindbaar is gebleven.

Ook wijzen lang niet alle beleggers de beschuldigende vinger naar de oplichters, want wie vroeg heeft ingelegd, kan daar wel bij zijn gevaren. Dat was ook het geval in de zaak Van den B. Die keerde, zoals bij alle piramidespelen, de eerste inleggers uit met geld van de latere inleggers. Sommigen zijn door hem miljonair geworden, hoewel wat justitie betreft de vraag is voor hoe lang nog.

Beleggen in gebakken lucht is een interessant en uitputtend boek over het slagveld waarop goedgelovigen en oplichters elkaar ontmoeten. Interessant is ook de manier waarop veel van die oplichters ter sprake komen in het boek, met initialen als Van den B., P. en G. in de tekst en in de voetnoten als: Van den Berg, Pans en Goven. Toch handig.