Criticus van moslimextremisme

Necrologie

Sjeik Mohammed Tantawi, die gisteren overleed, vertegenwoordigde een gematigde islam.

De hoogste islamitische geestelijke in Egypte, sjeik Mohammed Sayed Tantawi, is gisteren op bezoek in Saoedi-Arabië aan een hartaanval overleden. Tantawi, die 81 jaar oud is geworden, werd in 1996 benoemd als Groot-Sjeik van de Al-Azharmoskee in Kairo en hoofd van de Azhar-universiteit, nog steeds de belangrijkste leerinstelling van de sunnitische islam in en buiten Egypte hoewel haar gezag tanend is.

Sjeik Tantawi was een gematigd man, wat ook voor president Hosni Mubarak de reden was hem indertijd als sjeik Al-Azhar te benoemen. Hij haalde enkele maanden geleden nog het nieuws toen hij tijdens een inspectiebezoek aan een middelbare meisjesschool een elfjarig meisje dwong haar gezichtssluier af te doen. Hij vertelde haar dat haar niqaab niets te maken had met de islam, „en ik ken de islam beter dan jij en je ouders”.

Tantawi kondigde vervolgens een verbod op het dragen van gezichtssluiers op alle meisjesinstellingen van de Al-Azhar af, maar vond de rechter op zijn pad. Alle pogingen van de Egyptische autoriteiten paal en perk te stellen aan de gezichtssluier, onder andere om veiligheidsredenen, zijn tot dusverre gestuit op boze meisjes en vrouwen en rechters die de godsdienstvrijheid belangrijker vonden.

Sjeik Tantawi was eveneens een tegenstander van vrouwenbesnijdenis, een praktijk die in Egypte nog wijdverspreid is onder moslims en christenen, ondanks het regeringsverzet ertegen. Zijn eigen dochter was niet besneden, vertelde hij eens.

Hij veroordeelde islamitisch extremisme en zelfmoordaanslagen in het bijzonder. Opmerkelijk is dat hij zich wel achter het geruchtmakende besluit in 1995 van een Egyptische rechtbank stelde om het huwelijk van professor Nasr Abu Zayd te annuleren, op beschuldiging van geloofsafval. Abu Zayd woont sindsdien in Nederland.

Het geringe succes van Tantanwi’s verzet tegen de niqaab weerspiegelt intussen hoezeer de Al-Azhar gestaag aan aanzien heeft verloren. Toenmalig president Gamel Abdel Nasser annuleerde in 1961 de verkiezing van de hoogste functionarissen van de Azhar, die sindsdien door de overheid worden benoemd. De sjeik al-Azhar wordt geacht de regeringslijn te volgen. Mede daarom keren veel Egyptenaren zich tegenwoordig tot televisie- en internetpredikers.