Vertrouwen moet nog komen

Na weken van gevechten wacht nu het moeilijkste karwei in Marjah.

Het opbouwen van een lokaal bestuur dat inwoners kunnen vertrouwen.

Militair gezien is de situatie in Marjah, het stadje in de Afghaanse provincie Helmand waar de NAVO vorige maand het grootste offensief uit de oorlog begon, onder controle. Maar het belangrijkste werk, het installeren van een gezaghebbend bestuur, is een moeilijker karwei dan met 15.000 militairen enkele honderden Talibaan verslaan. Al ging dat langzamer dan verwacht, omdat de Talibaan burgers gebruikten als menselijk schild en het stadje hadden bezaaid met bermbommen.

NAVO-generaals hebben vanaf het begin gewaarschuwd dat het succes van operatie Moshtarak afhankelijk is van het vertrouwen dat de bevolking ontwikkelt in het nieuwe districtsbestuur, onder leiding van Abdul Zahir. Zijn prestaties zijn niet alleen belangrijk voor Marjah, een stad van 60.000 inwoners in het centrum van de papaverteelt. Marjah is vooral een repetitie voor het echte werk dat de NAVO-missie ISAF wil beginnen als de uitbreiding met 30.000 Amerikaanse mariniers compleet is: de provinciehoofdstad Lashkar Gah, Kandahar-Stad en de grensplaats Spin Boldak. En meer in algemene zin moet het een showcase worden voor de overige tachtig Afghaanse districten waar de Talibaan sterk zijn.

„We hebben een bestuur-in-een-doosje, klaar om uit te rollen”, zei ISAF-commandant McChrystal vooraf, alsof er een blauwdruk voor goed bestuur bestaat. President Karzai bracht zondag een bezoek aan Marjah om Zahir zijn steun te betuigen, een ongebruikelijke stap.

Beide leiders kregen veel over zich heen bij hun gesprekken met inwoners. Daarbij werd pijnlijk duidelijk hoeveel moeite het de bevolking zal kosten om de kant van de regering te kiezen. „De krijgsheren die acht jaar lang de baas over ons zijn geweest, wier handen rood zijn van het bloed van burgers, die honderden mensen hebben gedood, zijn nog steeds de baas over dit land”, zei een stamleider tegen Karzai. Die opmerking sloeg niet op de Talibaan, maar op politieke bondgenoten van de president die het symbool zijn geworden van corruptie en machtsmisbruik.

Het moet een tegenvaller voor McChrystal zijn dat er nu ook een beschuldiging tegen Zahir gerezen is. Volgens een inlichtingenrapport heeft hij vier jaar in een Duitse gevangenis gezeten wegens poging tot doodslag. Zahir zou in 1998 een stiefzoon hebben neergestoken omdat die te veel zijn eigen weg ging. Zahir, afkomstig uit de stad Musa Qala in Helmand, heeft vijftien jaar als vluchteling in Duitsland gewoond, waar hij naar eigen zeggen werkte bij een stomerij en roomservice verzorgde in een hotel. In 2002 keerde hij terug naar Helmand, waar hij een plaats kreeg in de provinciale raad.

Afghanen reageren laconiek op het bericht; huiselijk geweld wordt in Afghanistan veelal beschouwd als een probleem dat binnen de familie blijft. Vorig jaar is er nog een moord gepleegd binnen de familie Karzai. „Dit land zal niet bestuurd worden door koorknaapjes”, zei ook de civiele vertegenwoordiger van de NAVO. Maar omdat Zahir – die de beschuldiging ontkent – zich in Duitsland niet aan de wet gehouden zou hebben, pleiten westerse diplomaten voor zijn ontslag, meldt The Wall Street Journal.

ISAF wil zich hier niet mee bemoeien, anders dan in voorgaande jaren, toen de missie veel te zeggen had over de aanstelling van bestuurders. Nu laat de internationale gemeenschap de keuze aan de gouverneur van Helmand, Gulab Mangal. Opmerkelijk is wel dat ISAF Mangal niet op de hoogte bracht van het strafblad. Het kan moeilijk van een Afghaanse gouverneur verwacht worden dat hij een internationaal antecedentenonderzoek laat doen naar een beoogd districtsbestuurder. De regering in Kabul heeft een onderzoek ingesteld.

Los van deze kwestie heeft Zahir genoeg zorgen. De inwoners klagen over huizen die verwoest zijn in de strijd, een gebrek aan medische zorg en onderwijs, en buren die tijdens het offensief zijn gearresteerd terwijl ze onschuldig zouden zijn.

De nieuwe districtsgouverneur moet het bestuur vanaf de grond opbouwen, zonder functionerend ambtenarenapparaat of rechtssysteem, terwijl hij van buiten de regio komt en over veel van het geleden leed in de afgelopen decennia niet kan meepraten omdat hij in het buitenland woonde. Het is de vraag of hij concrete successen kan hebben geboekt voordat deze zomer de grootste, belangrijkste en zwaarste slag verwacht wordt: die om de stad Kandahar.