Meer loon, gratis onderdak en internet

Fabrikanten van auto’s en elektronica in China verhogen noodgedwongen de lonen.

Er is te weinig personeel nu arbeidsmigranten niet terugkeren.

Na een treinreis van achttien uur heeft Zhang Qin (22) kort na aankomst in het Zuid-Chinese Shenzhen al een baan. „Ik las thuis op internet dat je hier zo iedere fabriek kan binnenlopen en werk krijgt”, zegt hij. Als hij in een busje van een ronselaar stapt, belt hij zijn vader en zijn moeder met het goede nieuws. En als het werk bij Samsung, waar hij plasmaschermen gaat monteren, hem niet bevalt, klopt hij nog deze maand aan bij LG, Panasonic of Galanz, roept hij nog. Alle grote fabrieken in de Parelrivier- en Yangzirivierdelta’s kampen met het onverwachte en nieuwe verschijnsel van tekorten aan personeel.

Miljoenen arbeidsmigranten, die elk jaar lange reizen ondernemen om het Chinese Nieuwjaar en het Lantarenfestival in hun geboortestreek te vieren, zijn niet teruggekeerd naar de fabrieken aan de oostkust, omdat zij werk hebben gevonden in de centrale en westelijke provincies van China.

Chinese werkgelegenheidsstatistieken zijn notoir onbetrouwbaar en altijd gedateerd. Daardoor zijn er geen cijfers over de arbeidstekorten. „Maar als ondernemingen als Samsung, Panasonic en zelfs de Hongkongse en Taiwanese fabrieken de lonen tussen de 10 en 30 procent verhogen, dan weet je dat er iets serieus aan de hand is. Die loonsverhogingen vormen een betere barometer dan de officiële statistieken”, zegt Andy Xie, commentator van het economisch weekblad Caijing en Chinese tv-stations.

Zhang Qin, een geschoolde, maar onervaren elektricien uit een dorp in Sichuan, gaat bij Samsung 1.800 yuan per maand (179 euro) verdienen. Dat is inclusief huisvesting, drie maaltijden en gratis internet, maar exclusief overwerk op de enige vrije dag in de week.

Illustratief is volgens Xie, een voormalig analist van Morgan Stanley, dat Quanta Computer in Shenzhen en Shanghai de lonen van de 40.000 werknemers met onmiddellijke ingang heeft verhoogd met 10 procent en nadenkt over een nieuw premiestelsel. Het Taiwanese Quanta is de grootste producent van laptops ter wereld en levert aan Apple, Dell, HP en Acer.

Ook de fabrieken waar de nieuwe iPads, iPhones, Volkswagens, Buicks, Jeeps en BMW’s worden gemaakt hebben de lonen verhoogd met gemiddeld 20 procent. „Het voor China nieuwe verschijnsel van tekorten aan arbeiders doet zich in alle sectoren voor, zelfs de horeca. De situatie is echt alarmerend”, zegt Xie.

Het contrast met de arbeidsmarkt van een jaar geleden kan niet scherper. Bijna 20 van de 150 miljoen arbeidsmigranten verloren toen als gevolg van de recessie in het Westen hun werk. Voor elke vier werkzoekenden was er toen maar één baan.

Bij een van de arbeidsbureaus in Oost-Shenzhen, met de naam Gouden Toekomst, hangen duizenden vacatures op grote borden. Voor iedere werkzoeker zijn er nu vier banen. Het is op de ochtend na het Lantarenfestival stil in de hal. Directrice Wang Lu vertelt dat zij haar medewerkers naar de bus- en treinstations heeft gestuurd om aangekomen arbeidsmigranten een baan aan te bieden. Andere arbeidsbureaus hebben ronselaars de provincies ingestuurd.

Voor Tommy Lam Chin, eigenaar van textiel- en speelgoedfabrieken, is dit een geheel onbekende situatie. Hij vertelt in zijn kantoor in Shenzhen dat de exportorders de afgelopen maanden weer aantrekken en dat hij werk heeft voor 8.000 man, maar 3.000 lopendebandmedewerkers tekort komt. „Voor het eerst maak ik mee dat ik niet alle orders kan uitvoeren en moet proberen of ik later kan leveren.” In de fabrieken van de Hongkonger Lam Chin worden sportkleren en dure blazers voor de Amerikaanse markt gemaakt. Net als zijn concurrenten heeft hij geprobeerd zijn personeel met alle mogelijke manieren te verleiden terug te keren: hogere lonen, terugkeerpremies, verbeterde arbeidsomstandigheden en huisvesting, gratis internet en films. Er zijn ook fabrieken die voor de arbeidsmigranten trein- en zelfs vliegtickets hebben aangeschaft. Fabrikanten als Lam Chin hopen dat het probleem tijdelijk is en dat in mei en juni, als het middelbareschooljaar is afgelopen, nieuwe generaties arbeidsmigranten naar hun fabrieken komen. Dat zou wel eens kunnen tegenvallen.

„Dat zal alleen gebeuren als deze ondernemers ernst maken met het verbeteren van de arbeidsomstandigheden. Zij hebben dit probleem aan zichzelf te danken”, stelde het blad Southern Metropolis Weekly vast. Om vervolgens scherp uit te halen naar de bedrijven die de Amerikaanse en Europese consumenten voorzien van goedkope producten. „Zij hebben hun mensen nooit het respect gegeven dat zij verdienden. De arbeids- en leefomstandigheden waren verschrikkelijk en de beloning was laag. Wie arbeiders zo behandelt, moet geen loyaliteit verwachten.”

Twee andere factoren spelen ook een rol. Door de snelle industrialisering en urbanisering van centraal en westelijk China is er in de rurale gebieden waar de arbeidsmigranten vandaan komen nieuw werk ontstaan. Doorgaans liggen de lonen hier lager dan aan de oostkust, maar het leven is aanzienlijk goedkoper en de familie is dichterbij. Daarnaast is het reservoir aan ongeschoolde arbeiders aan het slinken. Ook kinderen van arbeidsmigranten kiezen steeds vaker voor hoger beroepsonderwijs of universiteiten.

De onmiddellijke macro-economische gevolgen van het arbeidstekort in de industriële long van China zijn volgens econoom Xie makkelijk te voorspellen. „De lonen gaan omhoog, dus gaan ook de prijzen omhoog en zal de inflatie sneller stijgen dan de 3 tot 5 procent die nu verwacht wordt. De exportfabrieken zullen zeker proberen de hogere kosten af te wentelen op de consumenten in de VS en Europa. Maar daar moeten ze wel voorzichtig mee zijn, want de concurrentie is scherp en het economisch herstel zwak.” Voordeel van deze ontwikkeling is dat de koopkracht van Chinezen die in deze sectoren werken verbetert.

China wordt hoe dan ook minder aantrekkelijk als lagelonenland. Xie: „Dat proces is al langer aan de gang en is een onvermijdelijke, welkome ontwikkeling.”