Helemaal gek maken

Van de partijen die de gemeenteraadsverkiezingen hebben gewonnen, heeft de PVV het op de overtuigendste manier gedaan. Maar laten we daarvan nog niet te diep onder de indruk zijn. Want al krijgt Geert Wilders op 9 juni eenderde van de stemmen, of nog meer, minister-president zal hij niet zo gauw worden. Frits Bolkestein wordt weer geciteerd. Toen Pim Fortuyn zijn duizelingwekkende furore maakte, zei hij dat Nederland met die man als premier ‘internationaal een pleefiguur zou slaan’. Hij had gelijk, maar dat is nooit bewezen. Fortuyn heeft het zelf trouwens niet gewild.

Tijdens zijn opkomst heeft hij wel verzekerd dat hij de volgende regeringsleider zou worden. Hij zei wat hij dacht en hij deed wat hij zei. Maar kort voor hij werd vermoord, heeft hij een paar goede vrienden, Albert de Booy en Harry Mens, toevertrouwd dat hij het volk had wakker gemaakt en daarmee zijn plicht had gedaan. Een bekentenis die jammer genoeg vrijwel is vergeten. De LPF is daarna binnen een jaar in ruzies ten onder gegaan.

Bolkestein zou opnieuw gelijk krijgen. De internationale gemeenschap zou raar opkijken als aan de conferentietafel onze geblondeerde held verscheen en een gezelschap regeringsleiders verraste met zijn taalkundige vondsten, uitspraken van één tot vijf woorden, als de Nederlandse bijdrage tot de oplossing van de wereldproblemen. Om zo’n surrealistische vertoning mogelijk te maken, zou er een coalitie moeten worden gevormd die zich bij dit premierschap zou neerleggen. Dat lijkt mij onwaarschijnlijk. Maar dit alles zegt nog niets over de politieke toekomst van Wilders in nationaal verband.

Zoals Fortuyn (en mevrouw Verdonk voor ze haar eigen ruiten ingooide) heeft Wilders voorlopig alles mee. De gevestigde orde van CDA, PvdA en VVD brokkelt verder af. De leider van vier kabinetten, begonnen als de profeet van normen en waarden, heeft, behalve bij zijn toegewijde schare, het vertrouwen verloren. Hetzelfde geldt, misschien in mindere mate, voor Wouter Bos. Welke weg de liberalen onder de toenemende druk van de komende maanden zullen gaan weten we niet, maar Mark Rutte is in ieder geval geen geboren volksmenner. Door het (volgens mij onverdiende) fiasco van Agnes Kant is de SP voorlopig een aangeslagen eenheid. D66 en GroenLinks hebben er nu van geprofiteerd dat ze zich verre van het regerend bestel hebben gehouden.

Het front ligt open, de media staan klaar om iedere beweging tot op de millimeter te volgen, en het krijgsplan van de PVV is door de Haagse lijsttrekker Sietse Fritsma volmaakt, en zoals het in zijn partij hoort, uiterst beknopt onder woorden gebracht. „We zullen ze helemaal gek maken”, zei hij na de zege.

Bij de raadsverkiezingen is iets meer dan de helft van de kiezers verschenen. Dit kan betekenen dat de PVV nog een grote, sluimerende reserve heeft. Waardoor wordt die geactiveerd? De praktijk bewijst dat Wilders het talent heeft om de onvrede te mobiliseren. Dat doe je in deze tijd niet met ingewikkelde partijprogramma’s. Hij heeft het Nederlands verrijkt met het woord kopvoddentaks. Voor- en tegenstanders, iedereen weet dat hij de islam als een totalitaire ideologie beschouwt, dat hij de profeet Mohammed een barbaar en een pedofiel vindt. Je hoeft niemand uit te leggen wat hij met ‘tuig’ bedoelt. Als dat lastig wordt, moet het in de knieën worden geschoten. Hij wilde de troepen uit Uruzgan terugtrekken om in Gouda de orde te herstellen. Je kunt het demagogische onzin vinden, maar dat zal niet van invloed zijn op de verkiezingsuitslag. Wilders is op het ogenblik voor een groeiend deel van het volk de profeet.

Dat komt doordat hij en zijn geestverwanten op het ogenblik de enigen zijn die de enorme voorraad politieke energie van de rancune aanspreken. In 1937 heeft Menno ter Braak, onder de indruk van de successen die de NSB had gehaald, zijn essay Het nationaal-socialisme als rancuneleer geschreven. Let wel: ik heb in de verste verte niet de bedoeling om de PVV met de NSB te vergelijken. Het gaat om de rancune, „als een van de meest essentiële verschijnselen van onze cultuur”, zoals hij schrijft. De theorie van onze opvoeding belooft dat iedereen recht heeft op alle cultuur; de praktijk van het dagelijks leven bewijst dat dit recht maar voor relatief weinigen valt te verwezenlijken. Dat maakt degene die zich tekort gedaan voelt hels. „Hij wrokt omdat hij in de wrok althans de lust van de permanente ontevredenheid beleeft.” (Cursivering Ter Braak).

Wilders heeft het politieke kapitaal ontdekt dat in de lust van de wrok schuilt. Dat valt te lezen op veel blogs. De rubriek Nu.Jij van de internetkrant Nu.nl – een goed nieuwsmedium – heeft een overvloed aan verontwaardigde tot schuimbekkende reacties op praktisch alles wat daar gemeld wordt. Vaak is het gebrekkig Nederlands, vaak ook hebben de inzenders nauwelijks verstand van waar ze over schrijven, en altijd gebruiken ze een schuilnaam. Maar internet heeft het machtsgevoel van de ontevredenen vergroot. Nu kunnen ze de wereld in hun wrok laten delen. Deze bloggers zijn de permanent wrokkenden in digitale gedaante. Wilders is hun gedroomde kans.

Wint hij op 9 juni nog overtuigender dan bij de raadsverkiezingen en komt hij niet in de regering, dan zal de woede van zijn miskende aanhang op een onvoorspelbare manier gevaarlijker worden. Aan de andere mogelijkheid, dat een idioot naar een wapen zou grijpen, durf je niet te denken. Beveilig hem nog beter – voor de veiligheid van iedereen.

Reageren kan op nrc.nl/hofland (Reacties worden openbaar na beoordeling door de redactie.)