Gekleurd of neutraal nieuws, polarisatie of verspilling

In het nieuwe tv-seizoen komen er actualiteitenrubrieken met opinie. Daarnaast komt er een ‘neutrale’ rubriek. „Dat bestaat niet: er is goede en er is slechte journalistiek.”

Veiligheid, ondernemersschap, hufterigheid en integratie. Deze thema’s staan hoog op de lijst van WNL, de nieuwe omroep die is opgericht door De Telegraaf en in het nieuwe tv-seizoen journalistieke programma’s zal brengen.

Zo maakt WNL de opvolger van Goedemorgen Nederland en draagt de omroep op maandagavond bij aan een nieuwe opiniërende actualiteitenrubriek die EO en VARA ieder met een aparte redactie op twee andere avonden vullen. Het programma komt in de plaats van Netwerk.

De terugkeer van geprofileerde tv-journalistiek vindt voorzitter Fons van Westerloo logisch. Ook in de politiek is er meer polarisatie. Zijn WNL staat aan de rechterkant van het spectrum. „Maar we zullen niet naar één kant overhellen, en we zijn zeker niet rabiaat”, zegt hij. Van Westerloo streeft naar actiejournalistiek. „We willen zaken aankaarten die het hart van de democratie raken, zoals de overdaad aan regelgeving of het excessieve afluistergedrag van de overheid. En we dragen ook oplossingen aan.”

Clairy Polak, presentatrice van Nova, was de afgelopen weken onderwerp van een discussie over ‘gekleurde’ journalistiek. Was de bij de VARA werkzame Polak te links voor het ‘neutrale’ Nieuwsuur, dat vanaf september wordt gemaakt door NOS en NPS? Inmiddels is bekend dat Polak meegaat naar Nieuwsuur: niet als anchor maar als interviewer. Ze was „woedend”, vertelde ze afgelopen vrijdag in De Wereld Draait Door, omdat de discussie over haar capaciteiten zich verengde tot linkse beeldvorming. „Het ging alleen om de politieke kleur. Dat is een diskwalificatie van wat ik heb gedaan.”

Journalist Aad van den Heuvel, die jarenlang bij Brandpunt werkte, dat bij de KRO terugkeert, heeft de ‘Polak-discussie’ met „huiver” gevolgd. „Haar interviewtechniek wordt door sommigen als bedreigend en links ervaren, terwijl zij kritisch doorvraagt, zoals het een goed journalist betaamt”, zegt hij. „De omroep moet de rug rechten in plaats van naar politici te luisteren die blijven herhalen: ‘die linkse kerk in Hilversum’.”

Terug naar de tijden van kranten als De Waarheid, Het Vrije Volk en de Maasbode, die voor eigen parochie preekten, noemt Van den Heuvel het nieuwe pad dat de publieke omroep inslaat met opinie en actualiteiten. Zo komen veel ledenomroepen (VARA, EO, KRO, NCRV, WNL en PowNed) in het nieuwe tv-seizoen met een geprofileerd actueel programma. Zo willen de omroepbazen de verschillende identiteiten en daarmee de pluriformiteit van het bestel beter uitdragen. Het moet ook de kritiek smoren dat actualiteitenrubrieken „drie keer de Volkskrant” zijn, zoals omroepbaas Henk Hagoort ooit zei.

„Er is te weinig verschil in het actualiteitenaanbod”, zegt Jo Bardoel, hoogleraar journalistiek en media in Nijmegen. „Daarbij speelt mee dat de opkomst van Pim Fortuyn en de onvrede in de samenleving destijds te laat door Hilversum zijn opgepikt. Nu komt er meer verscheidenheid in opinievorming en komt de nieuwsvoorziening centraal te liggen bij de NOS. Sommigen schilderen dat af als ‘herzuiling’, maar kranten die een duidelijke opinie- of smaakgemeenschap bedienen doen het goed.”

Gratis krant Spits turfde onlangs dat er in het VARA-programma DWDD na de val van het kabinet en in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen de meeste linkse politici te gast waren. Er is nooit systematisch onderzoek gedaan naar de politieke inkleuring van tv-journalistiek. In het nieuwe tv-seizoen wil de Nederlandse Nieuwsmonitor, verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, ook actualiteitenprogramma’s en het NOS Journaal betrekken in zijn onderzoeken. „Je moet kijken naar welke politicus hoeveel zendtijd krijgt, over welke issues het gaat en of er verschillen zijn in bejegening van rechtse en linkse politici”, zegt onderzoeker Otto Scholten.

Van Westerloo vindt het verschil tussen kranten „veel evidenter” dan bij actualiteitenprogramma’s. „Als je NRC Handelsblad of De Telegraaf koopt dan heb je twee verschillende kranten. Het lijkt alsof er een ramp gebeurt in Nederland nu gevestigde tv-rubrieken verdwijnen die nauwelijks te onderscheiden waren. Wat we normaal vinden voor kranten bestempelen we als ouderwets bij actualiteitenrubrieken.”

Maar zijn het opheffen van merknamen als NOVA en Netwerk en de versnippering van budget en journalistiek talent over meerdere rubrieken geen geldverspilling? „Als er een ramp plaatsvindt in Haïti dan gaan we er in gezamenlijkheid heen en stuurt WNL geen apart team”, zegt Van Westerloo. „VARA, EO en WNL willen zo efficiënt mogelijk samenwerken. Zo gaan wij waarschijnlijk vanuit het EO-gebouw uitzenden. Maar vanaf dag één zullen we ook sterk moeten staan met een eigen redactie van zo’n 30 tot 35 journalisten voor al onze programma’s.”

Van Westerloo kwam het bestel binnen onder het motto dat WNL journalistiek wil brengen die TROS en AVRO laten liggen. AVRO-directeur Willemijn Maas zegt dat AVRO wel degelijk een eigen toon heeft.„We zijn een onafhankelijke omroep die het liberale spectrum van links tot rechts bedient. We willen aan meningsvorming doen op basis van verschillende kanten van één verhaal. De samenleving is gepolariseerd. Toch blijft er behoefte aan genuanceerde actualiteiten gebaseerd op feiten.”

Voor dat laatste moet Nieuwsuur zorgen, dagelijks gepresenteerd door Eva Jinek (NOS) en Twan Huys (NPS). Van den Heuvel: „Ik hoor te vaak dat het Nieuwsuur neutrale journalistiek gaat brengen. Die bestaat niet: er is goede en er is slechte journalistiek. Bovendien laat je ongebonden actualiteiten over aan de ledenloze NPS en NOS die in deze gepolariseerde tijden meer verantwoording aan de politiek moeten afleggen dan ledenomroepen.”