Fokker

‘Sometimes there’s a man who is the man for his time and place. He fits right in there.’ Dit bekende filmcitaat uit The Big Lebowksi slaat op de ‘Dude’ (gespeeld door de kersverse Oscarwinnaar Jeff Bridges), maar is ook mooi van toepassing op Anthony Fokker (1890-1939).

Fokker groeide op in een welgesteld gezin in Haarlem. Al snel bleek dat hij voor studeren niet in de wieg was gelegd. Wel toonde hij grote interesse in een nieuw fenomeen dat zich vanaf de uitvinding in 1903 snel ontwikkelde: het vliegtuig. In 1910 opende een Duitse vakschool voor automonteurs een eigen luchtvaartafdeling. Daar moest Anthony naar toe! Hij was precies op tijd: ‘Was ik een paar jaar vroeger begonnen dan had ik kans gehad mijn nek te breken bij de eerste primitieve proefnemingen. En had ik twee jaar gewacht, dan zou de toen reeds vereischte technische kennis boven mijn macht geweest zijn’, schreef hij later in zijn autobiografie.

De opleiding gaf Fokker de gelegenheid te knutselen aan nieuw te ontwerpen vliegtuigen. Vervolgens zette hij in Berlijn een eigen fabriekje op. Een leuk initiatief, maar niet winstgevend.

Toen brak de Eerste Wereldoorlog uit; voor miljoenen jonge mannen het einde van een kort leven, voor Fokker het begin van de glorie. Hij was de eerste die een goed werkend mitrailleursysteem op zijn vliegtuigen wist te monteren. Binnen de kortste keren stroomden de orders van het Duitse keizerrijk binnen. ‘De vliegende Hollander’ was de gevierde man.

Ondanks superioriteit in de lucht verloor Duitsland de oorlog. Fokker kon ternauwernood terugvluchten naar Nederland. Daar slaagde hij erin een doorstart te maken – het begin van een van de meest prestigieuze Nederlandse ondernemingen ooit. Maar na zijn plotselinge dood en WO II ging het bergafwaarts met het bedrijf. Nederland bleek te klein voor een eigen, internationaal concurrerende vliegtuigindustrie. Decennia van peperdure overheidssteun hielpen niet. In 1995 besloot de minister van Economische Zaken de stekker eruit te trekken; Fokker ging failliet, Nederlandse vliegtuigbouw was verleden tijd.

Of toch niet? Ondernemer Jaap Rosen Jacobson probeert het bedrijf nieuw leven in te blazen. Hij kreeg deze week een overheidssubsidie van 20 miljoen euro toegekend. Rosen Jacobson ‘fits right in there’?