Criticus onvrij hukou-systeem ontslagen

Zhang Hong, plaatsvervangend hoofdredacteur van de Economische Waarnemer, is zijn baan kwijt. Dat was na de publicatie van zijn commentaar over het door Mao Zedong ontworpen geboorteregistratiesysteem (hukou) in dertien grote Chinese kranten alleen nog maar een kwestie van tijd.

Openbare oproepen, zeker in georganiseerde vorm en dan ook nog in de media, vallen slecht bij de Chinese autoriteiten, die op het ogenblik in conclaaf zijn met het Nationale Volkscongres.

De oproep aan de volksvertegenwoordigers om de hervorming van het hukou-systeem te versnellen werd ervaren als een provocatie, als een aantasting van het gezag. Inhoudelijk was er weinig mis mee, want ook de hoogste leiders weten dat het hukou-systeem hervormd moet worden.

Chinese onderdanen worden geregistreerd in hun geboortesteden en –dorpen. Voor Chinezen die daarbuiten werken –en dat doen honderden miljoenen- is het haast onmogelijk om hun hukou als het ware mee te nemen. Wie bijvoorbeeld in Nanchong in Sichuan is geboren en werkt in de grote fabrieken van Shanghai kan zich niet in deze metropool laten registreren. Dat heeft tal van sociale consequenties.

In feite ontstaat een situatie waarin de persoon uit Nanchong en zijn familie in Shanghai rechteloos zijn, nauwelijks aanspraak kunnen maken op de zorg- en de –minimale- sociale zekerheidsvoorzieningen en op ieder moment door de politie de stad uitgezet kunnen worden.

Klagen, recht zoeken is nagenoeg onmogelijk. Daar komt bij dat alle voorzieningen –telefoon, water, licht, het openen van een bankrekening en onderwijs voor de kinderen- duurder zijn voor stedelingen zonder hukou. Een huis kopen en zo deelnemen aan de nieuwe welvaart is zeer lastig.

Zhang Hong, zoon van een arbeidsmigrant, zag hoe zijn vader en moeder leden onder dat systeem en met hen miljoenen anderen. Hij zag ook dat mensen met geld, hoge opleidingen en goede connecties vaak wel in staat zijn hun hukou over te plaatsen. Het systeem is corruptiegevoelig. Hij vond dat het tijd was om actie te ondernemen.

Hij benaderde 59 kranten, legt hij uit in een open brief, en dertien van hen werkten mee aan het project. Dat waren overwegend kranten in gebieden waar arbeidsmigranten vandaan komen of waar zij werken. Dat was een dappere, enigszins vermetele daad, goede journalistiek bedrijven in China is immers een riskante werk.

,,Wij geloven dat mensen in vrijheid geboren zijn en het recht hebben vrijelijk te migreren om een beter leven op te bouwen’’, schreven de kranten op 1 maart. Een paar weken daarover publiceerden zij een reeks bijzondere reportages over de asociale aspecten van de hukou.

Het systeem was in de jaren vijftig ingevoerd op last van Mao Zedong die wilde verhinderen dat Chinese boeren het platteland ontvluchtten en massaal naar de steden trokken. In enkele steden is al een begin gemaakt met de hervorming van de hukou, maar dat betreft alleen hoogopgeleide arbeidsmigranten.

Zhang Hong, die zichzelf een ,,bescheiden adviseur’’ noemt, wist dat er problemen zouden ontstaan, maar realiseerde zich niet dat er zoveel, ook internationaal rumoer zou ontstaan. Niet zozeer de inhoud van het pleidooi om het geboorteregistratiesysteem te hervormen, trok de aandacht, maar dat dertien kranten gezamenlijk optrokken.

Twee dagen na de publicatie van het commentaar werd de tekst verwijderd van de websites van de dertien kranten en begonnen geruchten te circuleren over sancties tegen de schrijvers.

De thans ,,onafhankelijke commentator’’ Zhang Hong denkt dat hij niet de enige is die de gevolgen moet dragen. Enkele andere journalisten die bij het project waren betrokken –het aantal is nog niet bekend- zijn al geschorst.