Airbus laat tankercontract in de VS lopen

Airbus en Northrop bieden niet langer op een order voor tankervliegtuigen voor het Amerikaanse leger, omdat het Pentagon Boeing zou voortrekken. Ministers in Europa zijn woedend.

„Oneerlijke concurrentie”, roept Europa. „Het beste vliegtuig wint”, zegt het Pentagon. De reacties aan weerszijden van de Atlantische Oceaan op de verwachte uitkomst van de gunning van een tankerorder voor de Amerikaanse luchtmacht staan diametraal tegenover elkaar. Gisteren besloten het consortium van het Europese EADS – het moederbedrijf van vliegtuigbouwer Airbus – en het Amerikaanse Northrop Grumman zich terug te trekken uit het biedingsproces voor de tankervliegtuigen.

De Amerikaanse luchtmacht wil zijn verouderde vloot van 179 tankervliegtuigen (type KC 135) vervangen, een contract waarmee in totaal 50 miljard dollar (36,8 miljard euro) is gemoeid. Volgens het consortium van EADS en Northrop heeft het echter geen zin nog langer tijd en geld in de aanbesteding te steken, omdat het Pentagon recentelijk de specificaties voor het toestel dusdanig heeft aangepast dat alleen het vliegtuig van de Amerikaanse concurrent Boeing nog geschikt zou zijn. De KC-30-tanker van het consortium, een omgebouwde Airbus A330, heeft anderhalf keer de capaciteit van de KC767-tanker van Boeing.

„Hier is geen sprake meer van eerlijke concurrentie”, zei de Franse minister van Financiën, Christine Lagarde, gisteren in reactie op het besluit van het consortium. En volgens de Duitse minister van Economische Zaken Rainer Brüderle riekt de tankerdeal naar protectionisme. „De vrije markt moet niet eenzijdig worden beperkt”, zei Brüderle tegenover persbureau AP.

„Het is zeer te betreuren dat een grote potentiële leverancier zich niet in de positie voelt om te bieden op dit type contract. Open aanbesteding garandeert betere concurrentie en meer waar voor het geld van de belastingbetaler”, zei eurocommissaris Karel De Gucht (Handel). Volgens de EU is de handelsbalans voor militaire goederen tussen Europa en de EU toch al scheef. In 2008 exporteerden Amerikaanse bedrijven voor 5 miljard dollar aan defensiematerieel naar de EU, terwijl de exportwaarde van de EU naar de VS 2,2 miljard dollar bedroeg.

De Amerikaanse onderminister van Defensie William Lynn zei het besluit van Northrop Grumman en EADS te betreuren, maar hij ontkende bevoordeling van Boeing. „We zijn ervan overtuigd dat de huidige bieding eerlijk is opgezet”, aldus Lynn. Een woordvoerder van het Pentagon zei dat de Amerikaanse luchtmacht zijn specificaties niet kan aanpassen omwille van het concurrentiebeding. „Concurrentie tegen welke prijs? Wij weten wat voor soort vliegtuig we willen hebben en we kopen het toestel dat die eigenschappen heeft.”

De KC-135’s van de Amerikaanse luchtmacht dateren uit de jaren vijftig van de vorige eeuw. De luchtmacht heeft nog enige honderden van deze toestellen in bedrijf. Die moeten geleidelijk aan worden vervangen. Een tanker wordt gebruikt om gevechtsvliegtuigen en bommenwerpers in de lucht van brandstof te voorzien.

Aan de vervanging van de tankervliegtuigen gaat een lange geschiedenis vooraf, waarbij Boeing en Airbus haasje-over speelden. Begin deze eeuw schreef het Pentagon de eerste tender uit. In 2003 dacht Boeing het contract al binnen te hebben, tot eind van dat jaar fraude werd ontdekt bij de afgesloten aanbesteding. Een hoge ambtenaar van het Pentagon, Darleen Druyun, die de onderhandelingen met Boeing leidde, had in ruil voor het contract een baan aangeboden gekregen – en geaccepteerd – bij de vliegtuigbouwer. Toen de zaak aan het licht kwam, moest Druyun opstappen, evenals de topbestuurders van Boeing.

Het contract met Boeing voor de tankers werd ongeldig verklaard. Het Pentagon schreef een nieuwe aanbesteding uit die in februari 2008 werd gegund aan het consortium van Airbus/EADS en Northrop Grumman. Ditmaal tekende Boeing bezwaar aan tegen de gevolgde procedures en kreeg van een Amerikaanse rechtbank gelijk. Er kwam voor de derde keer een aanbesteding die nu gewonnen lijkt te worden door Boeing. De US Air Force wil in 2013 de eerste tankers in zijn vloot opnemen.

De bestuursvoorzitter van EADS, Louis Gallois, zei gisteren in een toelichting op het besluit om niet langer deel te nemen aan de bieding dat de Amerikaanse luchtmacht met de tanker van Boeing „niet het beste toestel” zal krijgen, „want dat is de Airbustanker”.