Striptease van een sprookjesprins

De handelsuitgave van een dissertatie zou wel eens de hit van de 75ste Boekenweek kunnen worden. Daags voor het Boekenbal was in ieder geval op televisie Bernhard, een verborgen geschiedenis door Annejet van der Zijl het gesprek van de avond.

De auteur van eerdere non-fictiebestsellers als Anna en Sonny Boy kreeg in twee programma’s de gelegenheid haar proefschrift toe te lichten, steeds met een weldadige combinatie van bescheidenheid, zelfverzekerdheid en kennis van zaken. Ze deed deels dezelfde uitspraken, zoals dat ze prins Bernhard wilde bevrijden van een reputatie als held of schurk, bij Pauw & Witteman (VARA/NPS) en in een curieus, geheel aan haar boek gewijd programma.

Doorgaans doet de NOS nogal zakelijk en een beetje gezagsgetrouw verslag van de ontwikkelingen rond het koninklijk huis. Maar in Bernhard, het verhaal van een Duitser werden de verrassend harde uitspraken van Van der Zijl, bijvoorbeeld over de blijvende schade die Bernhard aan de integriteit van de monarchie toebracht, slechts op een detailpunt uitgedaagd.

De verse doctor was verrast door een grafologisch onderzoek van de NOS dat twijfel openliet of een document van het lidmaatschap van de prins van de NSDAP en de SA, wel volledig door hemzelf ingevuld was. Ze wilde er niet op ingaan, omdat ze het geen relevante kwestie leek te vinden, en inderdaad maakte de vraag de indruk van een tegenwerping pro forma.

Wat het programma nog bijzonderder maakte, waren onbekende filmfragmenten, waarvan de oorsprong werd aangeduid als „door de NOS in de archieven gevonden”. Zo zagen we het jonge echtpaar Juliana en Bernhard in 1938 op vakantie in Duitse wateren met het jacht Piet Hein. De uitgelaten prins doet met een handdoek een striptease na. Ook zien we hem liefkozend een glas in de ene hand houden en een wijnfles in de andere. En hij schiet met een pistool op de camera.

Bij Pauw & Witteman citeerde Van der Zijl met instemming een lid van haar promotiecommissie, Geert Mak, dat „wij Nederlanders altijd weinig belangstelling hebben gehad voor de Duitse geschiedenis”.

De crux van haar onderzoek, dat in 1937 ophoudt, is een reconstructie van het milieu waar Bernhard uit voortkwam: lage adel in financiële problemen, behorend tot de revanchistische en verbitterde humuslaag voor het nazisme. Daar werd rond de verloving in 1936 een rooskleuriger beeld van geschetst. Van der Zijl: „Bernhard was een wit vel, waarop wensen en verlangens werden geprojecteerd. Hij was ingehuurd als sprookjesprins, dus kun je hem niet verwijten dat hij altijd sprookjes is blijven vertellen.”