Staatsgreep en wachthuisjes tegen 'groene leugen'

Is het echt nodig om de Horstermeerpolder deels tot moeras te maken? De bewoners hebben zich uit protest afgescheiden van de rest van Nederland.

Een speeltje voor bestuurders, natuurbeschermers en planologen. Zo voelen de duizend bewoners van de Horstermeerpolder zich, zeggen ze. Al vijftien jaar wordt erover gepraat de honderdvijftig jaar oude, eivormige polder bij Nederhorst den Berg onder water te zetten, althans er een natte natuurpolder van te maken. En nog altijd verkeren de bewoners in onzekerheid of de plannen doorgaan. Plannen die zij liefst voorgoed zien verdwijnen.

Daarom pleegden de bewoners onlangs een ‘staatsgreep’ en scheidden zich als Republiek Horstermeerpolder af van de gemeente Wijde Meren en de rest van Nederland. Er werden slagbomen en wachthokjes geplaatst. Op bijna alle huizen wappert de republikeinse vlag met de leus Stop de kwelling van de polder.

De actievoerders zijn bang dat als straks delen van de polder onder water worden gezet, zij natte voeten krijgen door kwel, water dat opwelt en voor verzakking van hun huizen zorgt.

Voorzitter Leon Smits van de bewonersvereniging: „Onze huizen zijn op het diepste punt van de polder gebouwd, omdat zich daar een zandlaag bevindt. Als het kwelwater toeneemt, wordt deze zandlaag nat en spoelt weg.”

Auto’s rijden rond met republikeinse vlaggetjes. Langs de hoofdstraat vechten spandoeken om aandacht: ‘Stop de groene leugen’; ‘Natte natuur maakt ons het leven zuur’; ‘Knutten, muggen en riet, dat willen we hier niet’.

De provincie Noord-Holland, Natuurmonumenten en het waterschap Amstel, Gooi en Vecht willen ongeveer de helft van de zeshonderd hectare grote polder tot natte natuur maken. Daartoe zal het waterpeil worden verhoogd. Dat zou voorkomen dat omliggende natuurgebieden verder verdrogen. De moerassen moeten de ‘Natte As’ van Nederland versterken, en de Ecologische Hoofdstructuur. Ten slotte moeten de plannen voor de Horstermeerpolder de overlast bij aanhoudende regen verminderen.

De angst van bewoners voor verzakking en ongedierte is volgens Noord-Holland niet nodig. „Er is twee jaar gerekend aan dit plan”, zegt een woordvoerder. Bovendien, zegt ze, kunnen de werkzaamheden elk moment worden gestopt als er iets misgaat.

Ook directeur Krijn Jan Provoost van de regio Noord-Holland en Utrecht van Vereniging Natuurmonumenten spreekt van een mooi plan, waarin rekening is gehouden met de belangen van velen: bewoners, boeren, natuur. „Ik ben ervan overtuigd dat de schade voor bewoners klein zal zijn. Waarschijnlijk zullen de bewoners na een paar jaar het gebied toch wel erg mooi gaan vinden. Zo gaat het meestal.”

De actievoerders kunnen het zich moeilijk voorstellen. Ze tronen bezoekers mee naar een gebied van dertig hectare, dat tien jaar geleden als proef onder water werd gezet en zich heeft ontwikkeld tot een nat rietland. Leon Smits: „Dit is de rimboe. Het enige wat hier groeit is heel veel berenklauw.”

Ook Henk Stuyver, president van de Republiek Horstermeerpolder, schudt het hoofd. Hij is vooral kwaad dat delen van de polder al natter worden gemaakt, met toestemming van het waterschap, terwijl daarover nog geen formele besluiten zijn genomen. „Er is geen besluit genomen, dus wij kunnen geen bezwaar maken. Maar intussen zet Natuurmonumenten doodleuk het waterpeil in hun gebieden hoger. Zo hoog dat anderen er last van hebben. Ik mag toch ook niet op mijn land het waterpeil zomaar verhogen? Dan krijg ik een gigantische bekeuring van het waterschap. Ik zou zeggen: hou je aan de regels.”

De bewoners van de polder zijn niet tegen natuur, zeggen ze. Maar dan moet het wel droge natuur zijn. Leon Smits: „Wij doen allerlei alternatieve voorstellen, maar daar kijken bestuurders niet naar. En vervolgens zeggen ze dat wij alles tegenhouden! Wij willen niet dat grond wordt prijsgegeven aan het water. Dat is ook het standpunt van minister Verburg, die ook geen landbouwgrond wil prijsgeven als dat alleen voor de natuur is. Iedereen kent de Hedwigepolder in de Westerschelde. Waarom kent niemand ons? Wij zijn twee keer zo groot.”

En echt, bezweren de bewoners, om de verdroging van omliggende gebieden tegen te gaan, hoef je deze polder niet nat te maken. Daar zijn alternatieven voor. Ze krijgen steun van voormalig topadviseur van Rijkswaterstaat Bart Schultz, tegenwoordig hoogleraar bij een Unesco-instituut in Delft. Schultz: „Het waterpeil verhogen in de Horstermeerpolder zal hooguit marginaal helpen om de verdroging elders tegen te gaan. Bovendien ontbreekt in de plannen een gedetailleerde studie naar de effecten op de huizen van de bewoners, die op het laagste punt in de Horstermeerpolder zijn gebouwd. Dat is een risico.”

De bewoners hebben twee weken geleden gesproken met de Noord-Hollandse gedeputeerde Rob Meerhof (PvdA), sinds kort voor het project verantwoordelijk. Meerhof kwam naar de polder en rept op zijn weblog van een „goed gesprek” met de bewoners. „Een club mensen met grote betrokkenheid bij, en kennis van, de polder. We hebben afgesproken elkaar regelmatig te zien. Er zullen ongetwijfeld nog vele ritjes richting de Horstermeer volgen.”