Repressie deugt niet, of preventie?

Politici kiezen te snel voor repressie. Hard optreden is contraproductief. Het Trendsignalement 2010 dat gisteren uitkwam, spreekt harde taal over het veiligheidsbeleid. Dat blijkt althans uit de media. Het Centrum Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV) zette de toon. Zijn rapport concludeert volgens de eigen website „dat de focus op hard optreden en streng straffen negatieve neveneffecten sorteert”.

Maar daarvan is in het rapport zelf niets terug te vinden. De effectiviteit van straffen wordt niet eens behandeld. Het begrip „harde aanpak” komt er niet in voor. In het slothoofdstuk gaat het alleen over de „onaangename neveneffecten” van preventie, de kernactiviteit van het CCV. En niet over repressie. Preventie kan zelfs negatiever werken dan repressie.

Het rapport citeert hoogleraar Hans Boutellier: „De positieve klank van preventie zet de deur wijd open voor allerhande controlerende technologieën die misschien wel repressiever zijn dan het strafrecht.” Er dreigt een samenleving waarin het „voorzorgsprincipe de boventoon voert”. De controlestaat „komt gevaarlijk dicht in de buurt” en „overenthousiaste” preventie doet „meer kwaad dan goed”.

Hoe kan het CCV – een kenniscentrum van de overheid, werkgevers en verzekeraars – een rapport zelf zo verdraaid weergeven? Van preventieprojecten liggen de „zorgwekkende voorbeelden” voor het oprapen. Straatverboden voor risicojongeren, het ‘weekendarrangement’ bij horecageweld, stimuleren van klikgedrag bij burgers. Bij preventie bestaat het gevaar dat „iedereen die afwijkt van de norm” als risicoburger wordt gezien. Dat kan leiden tot onterechte uithuisplaatsing, verdachtmakingen of gebiedsverboden. De „onzekerheidsintolerantie” kan toenemen: de onwil om een „zekere mate van onveiligheid” te accepteren.

Op de CCV-website staat echter dat repressie contraproductief werkt. Met een „ferme vuist” worden de problemen niet opgelost, aldus directeur Ida Haisma. Preventie, dat is pas effectief.

Analist Lynsey Dubbeld van het centrum legt desgevraagd uit dat de kritiek op repressie er inderdaad niet in staat, maar dat die „aan de hand van” het rapport is geformuleerd, op basis van een een nadere analyse. Met de kritiek op repressie heeft het CCV de doelgroep van het rapport „niet lastig willen vallen”.