De stenengooier kan tegelijk verrader zijn

De zoon van een leider van Hamas gaf onlangs toe dat hij voor Israël had gespioneerd.

‘In elk Palestijns dorp zit wel een informant van Israël.’

Hij is de brug overgestoken, is de gangbare uitdrukking onder Palestijnen om verraders en collaborateurs aan te duiden. Het is een eufemistische term die past bij een pijnlijk onderwerp, zegt Saleh Jawad, hoogleraar politicologie. „In ieder Palestijns dorp, in iedere gemeenschap, zit wel iemand die de Israëliërs in meer of mindere mate informatie verschaft. Die kennis verlamt ons Palestijnen. Je weet dat je altijd op je hoede moet zijn.”

Saleh Jawad deed als wetenschapper onderzoek naar collaboratie onder Palestijnen – een verschijnsel waar hij zelf ooit mee te maken heeft gehad. In de jaren tachtig, toen hij in de Israëlische cel zat wegens zijn werk voor de partij Al-Fatah, werd hij onder druk gezet door de geheime dienst om zijn diensten te verlenen.

Waar Saleh Jawad weigerde, bleek twee weken geleden een andere zoon van een Palestijnse leider wel jarenlang gespioneerd te hebben voor de Israëlische geheime dienst. Mosab Hassan Yousef, zoon van een Hamas-leider op de Westelijke Jordaanoever, publiceerde een boek over zijn bestaan als collaborateur (1997-2007). Yousef, tot het christendom bekeerd toen hij in de Israëlische cel zat en nu woonachtig in de Verenigde Staten, voorkwam naar eigen zeggen tientallen geplande aanslagen. Ook zou hij Israël op het spoor hebben gebracht van de populaire Fatah-leider Marwan Barghouti, die nu een levenslange gevangenisstraf uitzit in Israël.

Voor Israël is de informatie van Palestijnen zelf een belangrijk wapen tegen Hamas, dat Gaza regeert, en voor het in stand houden van de bezetting van de Westelijke Jordaanoever. Tijdens de Gaza-oorlog van de vorige winter, die circa 1.400 levens eiste, bleek het Israëlische leger te weten waar belangrijke Hamas-kopstukken zich schuilhielden.

Mosab Hassan Yousef zei dat hij uit vrije wil handelde. Palestijnen die uit overtuiging collaboreren zijn echter schaars, zegt Jawad. „Gevangenen worden vaak onder grote druk gezet.” Kwetsbare groepen, zoals homoseksuelen, zijn chantabel en daarom ook interessante kandidaten.

Politicoloog Saleh Jawad was zelf ook een aantrekkelijke kandidaat om te gaan spioneren. Hij is de zoon van Fatah-leider Abdul Jawad, minister onder Yasser Arafat. Hij zat vijftig dagen in een isoleercel toen hij van de geheime dienst het voorstel kreeg om zijn informatie te delen. Geen kennissen verraden, maar analyses geven van netwerken en stromingen binnen Fatah. „Het klonk aantrekkelijk. Ik zou vrijkomen. Ze zouden zelfs een mooie politieke toekomst voor me regelen, via invloedrijke partijleden die ook spioneerden. Familieleden van politieke kopstukken, zoals ik, zijn favoriet. Zo’n grote vis vragen ze niet voor het vuile werk. Dat laten ze over aan mensen die aan de rand van de maatschappij staan.”

Abu Mohammad is daar een voorbeeld van. Hij werkte jarenlang als collaborateur voor Israël in de Gazastrook voordat hij eind jaren negentig het gebied ontvluchtte. Hij vertelde zijn informant in Israël over de telefoon wat hij wist. Het ging vooral om informatie over lagere Hamas- en Fatah-leden, in hogere kringen had hij geen connecties. „Ik heb altijd veel vijanden gehad in Gaza. Ik had niets te verliezen.” De risico’s zijn groot. Bij ontdekking wacht vaak de doodstraf, soms gevangenisstraf.

Israël bood Abu Mohammad asiel nadat zijn werk was uitgekomen. In Sderot, nota bene in de stad in Israël die het meest getroffen is door raketten vanuit Gaza, wonen veertien Palestijnse families, allemaal gevlucht omdat familieleden collaboreerden. Dat hij de Gazastrook, op loopafstand, nooit meer zal zien, staat voor hem vast. „Mijn leven stelt niet veel meer voor.”

Hoeveel Palestijnen informatie verschaffen aan Israël, is volgens politicoloog Jawad niet te zeggen. „Is een jongen die bij een verhoor zegt wie nog meer stenen gooide een collaborateur? Wel zeker is dat er informanten op alle niveaus zitten, zowel binnen Fatah op de Westelijke Jordaanoever als Hamas in de Gazastrook. Iedereen weet het. Dat maakt de Palestijnse samenleving schizofreen.”