'Betaald voetbal is net piramidespel'

Heraclesvoorzitter Jan Smit heeft de financiële teloorgang van het betaald voetbal al jaren geleden voorspeld. „Ik behoor tot een uitstervend ras.”

Ooit stelde Riemer van der Velde (oud-voorzitter van SC Heerenveen) tegen Jan Smit: „Ik kan wel duizend voetballers opnoemen.” De voorzitter van Heracles reageerde onmiddellijk met: „Ik ken wel duizend schilders.” Smit is van meer markten thuis dan alleen voetbal. Als achttienjarige deurwaarder veilde hij al schilderijen uit inboedels. Zoon Mark heeft het kunstvirus van zijn vader overgenomen en bezit in Ommen een fraaie galerie met schilderijen uit de negentiende en twintigste eeuw.

Maar de grote passie van Jan Smit blijft toch voetbal. Door de jaren heen verwierf hij een reputatie van krenterige voorzitter die stijf de hand op de knip hield en fulmineerde tegen geldsmijterij in de voetbalwereld. Ook voerde Smit een kruistocht tegen makelaars. „Wat zij vragen aan provisie gaat helemaal nergens over. Sommigen pakken miljoenen. Geld dat onttrokken wordt aan het betaald voetbal”, meent hij.

De woorden en opvattingen van Smit worden steeds serieuzer genomen. Het betaald voetbal leed vorig seizoen 41 miljoen euro verlies. Deze voetbaljaargang zullen de huishoudboekjes waarschijnlijk nog roder kleuren. Onlangs werd tijdens de zogenoemde Bilderberg Conferentie (vanwege de locatie in het gelijknamige hotel in Oosterbeek) door de clubs de noodklok geluid en maatregelen aangekondigd. Smit: „Daar is terecht geconstateerd dat het zo niet langer kan. De bedrijfstak staat in de fik, zo werd gesteld. Maar alle pyromanen zaten in Oosterbeek aan tafel. Een paar brandweerlieden kunnen deze brand niet meer blussen. Het is net een heidebrand: onder de grond gaat het gewoon verder en laait het ergens anders weer op.”

Smit hoorde geen enkele bestuurder het mea culpa uitspreken. „Nee, het zijn natuurlijk altijd hun voorgangers geweest die de crisis hebben veroorzaakt. Alle bestuurders die nu krokodillentranen huilen, wisten dat dit ging gebeuren. Het betaald voetbal is net een piramidespel. Als één ermee stopt ben je aan de beurt. Ik verwacht zeker nog de eerste drie jaar een absolute nullijn.”

Clubs als Ajax investeerden veel geld en rekenden op inkomsten uit de Champions League of transfers. „Wishful thinking. Met zo’n beleid roep je de problemen over jezelf af. Vergelijk het met de zeepbel van de huizenmarkt. Zolang iedereen erin blijft geloven gaat het nog goed. Iedereen dacht dat de bomen tot de hemel bleven groeien. Er werden zelfs spelers op afbetaling gekocht. Nu blijkt dat clubs een veel te grote broek hebben aangetrokken. Ze zitten met doorlopende contracten die ze niet meer kunnen betalen. Een manager zei: ‘Ik wil wel 25 procent inleveren’. Ja, als je al twee ton verdient, blijft er altijd nog anderhalve ton over. Veel te veel.”

Smit vraagt zich af welke bank bereid is Ajax miljoenen euro’s te lenen om het tekort aan liquide middelen aan te zuiveren. „Als clubs straks het geleende geld moet terugbetalen, maar dat niet kunnen, staan de supporters klaar om de ramen van de bank in te gooien.” Verschillende clubs hebben in de optiek van Smit onverantwoorde uitgaven gedaan. „Ajax heeft 16,25 miljoen betaald voor Miralem Sulejmani. Als je hem nu moet verkopen, levert hij misschien zes miljoen op. Hoe kun je die tien miljoen euro ooit terug verdienen? Niet in je exploitatie. Neem nou van mij aan: de eerste drie jaar gaan er geen grote transfers meer plaatsvinden. Ook in het buitenland hebben de clubs minder geld en denken ze: laten ze in Nederland maar lekker wachten, dan zakken de prijzen vanzelf. Ajax moet nu met de billen bloot. De club had in 2009 voor 51 miljoen euro aan kortlopende schulden. De spelers staan voor 43,5 miljoen als immateriële vaste activa op de balans. Maar met zo’n eigen vermogen kan een bank niet veel.”

Meer clubs, zoals Feyenoord dat vorig seizoen negatief eigen vermogen had van 30,5 miljoen euro, zijn in grote problemen gekomen. „De meeste clubs hebben in de goede periode niets gereserveerd voor slechtere tijden. Of je nu journalist bent, postbode of deurwaarder, je bouwt toch altijd een reserve op? De meeste bestuurders denken: als het straks financieel slecht gaat, ben ik weer weg. En hatsiekiedee, weer wordt er een nieuwe keeper of spits aangetrokken. Nu gaat de wal het schip keren. En clubs als Feyenoord worden gedwongen een speler van de eigen jeugdopleiding op te stellen in plaats van een Braziliaan die volgens de voorschriften meer dan vijf ton aan salaris behoort te verdienen.”

Hij refereert aan de bezuinigingsmaatregelen die in Oosterbeek zijn geopperd. „Hans Nijland, algemeen directeur van FC Groningen, stelde voor de wedstrijdpremies af te schaffen. Waarom ook niet? Spelers krijgen toch een goed salaris? Je kunt beter alleen premies geven na geleverde prestaties, bijvoorbeeld bij een bepaalde stand op de ranglijst. Verder is het van de zotte dat voetballers die drie ton verdienen ook nog een gratis leasebak krijgen. Dat willen we afschaffen. Tevens moet de makelaarsprovisie van zeven naar drie tot vijf procent met een maximum van 25.000 euro. Als een spelersagent zeven procent vraagt van de loonsom kan ik elk jaar voor een voetballer die twee ton verdient 14.000 euro overmaken. Eigenlijk vind ik dat een speler zijn eigen makelaar moet betalen. Dat kan in Nederland niet door een wet die honderd jaar geleden arme textielarbeiders moest beschermen tegen hun werkgevers. De Tweede Kamer zit te slapen.”

Voor de langere termijn zal de werkgroep van Willem Vermeend het licentiesysteem tegen het licht moeten houden. „Dat moet worden aangescherpt. Er dient een eenduidigheid van cijfers te komen. De licentiecommissie kan zich nu niet inlaten met het beleid van een club. De personeelskosten zouden ten hoogste zestig procent van de begroting mogen bedragen. Maar je moet dat ook kunnen nuanceren. Want als je bezuinigt op je stadionkosten, is het misschien weer mogelijk iets meer geld te steken in spelers. Als je maar over een sluitende begroting beschikt.”

Dat is bij Feyenoord duidelijk niet het geval. In de ogen van Smit zou de KNVB ook de licentie moeten kunnen intrekken van een instituut als de club uit de Kuip. „Waarom niet? Fokker en DAF waren ook instituten. In Zeist blaffen ze wel, maar bijten ze niet. Ondanks aantoonbaar slechte cijfers en schulden, is er nooit door de KNVB een licentie ingetrokken. De bond is hartstikke blij dat de clubs nu vanzelf omvallen. Ik verwacht dat er nog zeker twee zullen verdwijnen.”

Als voorzitter van Heracles geeft Smit op een begroting van 8,5 miljoen niet meer uit dan er binnenkomt. Onlangs werd in het weekblad Voetbal International de indruk gewekt dat de Almelose club niet kan leven zonder geld van de gemeente. „Wij hebben nog nooit een euro van de gemeente gehad. Wel een garantstelling van 4,3 miljoen voor de bouw van het huidige stadion (dat toen zeven miljoen was) en nu ook weer een lening voor de nieuwe accommodatie. Er wordt steeds vaker de indruk gewekt dat het betaald voetbal alleen nog kan draaien op overheidssteun. Wat dacht je dan van zwembaden, schouwburgen en andere culturele instellingen? Bovendien staat er voor de overheid wel degelijk wat tegenover, zoals belastinginkomsten en werkgelegenheid. Verder leveren wij als bedrijfstak een goed product voor weinig geld. Als je naar mijn naamgenoot gaat [zanger Jan Smit], betaal je veertig euro per toegangsbewijs. Bij ons kost een seizoenkaart 175 euro, dat is een tientje per wedstrijd.”

Hij is nog een voorzitter van de oude stempel, Jan Smit. Ze verdwijnen steeds meer van het toneel om plaats te maken voor managers of commissarissen. „Ik behoor tot een uitstervend ras”, beseft hij. „Goede ondernemers zoals Michael van Praag in zijn tijd als Ajaxvoorzitter, Riemer van der Velde van SC Heerenveen en Hai Berden [VVV Venlo] keren niet meer terug. Het zijn steeds vaker de professionals die voor de continuïteit moeten zorgen. Maar als een technisch directeur ergens tienduizend euro meer kan verdienen is hij gewoon weg naar een concurrerende club. De zogenaamde mensen met voetbalverstand die her en der worden aangetrokken zijn de grootste opportunisten. Die roepen maar al te vaak: je moet deze speler aantrekken, want daar ga je nog heel veel geld aan verdienen. Het tegendeel blijkt vaak waar.”

Ondanks weinig middelen verbaast Heracles dit seizoen met goede resultaten in de eredivisie. Het elftal neemt de zesde plaats in op de ranglijst, ondanks de zestiende begroting van de hoogste afdeling. Het lijkt vooral ook de verdiensten van de teruggekeerde trainer Gertjan Verbeek. „Hij heeft zeker aan de goede resultaten bijgedragen. Maar de selectie stond vrijwel vast toen hij kwam.” En over de trainer die niet slaagde bij Feyenoord: „Bij hem speelt het elftal vanuit een gedachte. Hij geeft veel vertrouwen aan de spelers en besteedt vaak aandacht aan het positiespel. Verbeek is een fantastische trainer, maar kan ook zo nu en dan een beetje bot zijn. Het vervelende voor hem is dat hij een dominante voorzitter heeft. Een paar keer per jaar hebben we echt een geweldige clash. Dan vliegen de pannen van het dak. Maar op basis van wederzijds respect zijn we bevriend geraakt. Onlangs zei Gertjan in een interview: ‘Jan Smit en Riemer van der Velde behoren tot mijn vrienden in de voetballerij’. Dat zijn volgens hem geen ja-knikkers en mensen die hem niet naar de mond praten maar een spiegel kunnen voorhouden.”