Balkenende blijft troef christen-democraten

Het CDA-partijbestuur keek gisteren terug op de matige raadsverkiezingen. Over de partijleider werd een „volwassen discussie” gevoerd.

Het duurde nog een uur of vier, maar voor alle aanwezigen stond de uitkomst van tevoren vast: de kandidatuur van Jan Peter Balkenende voor het lijsttrekkerschap van het CDA zou worden herbevestigd. En zo geschiedde. Balkenende zei „een helder signaal van vertrouwen” te hebben gekregen. Volgens partijvoorzitter Peter van Heeswijk was er, ondanks „een stevige” en „volwassen” discussie in het partijbestuur, geen enkele aanleiding geweest om het besluit te heroverwegen om Balkenende naar voren te schuiven.

Gespannen, met trillende handen, stond de voorzitter de wachtende pers te woord. Er was de afgelopen dagen van officiële CDA-zijde steeds verzekerd dat de positie van Balkenende niet ter discussie stond, ondanks de kritische uitlatingen van een enkeling en wat anoniem gemor.

Maar de nervositeit van Van Heeswijk verried dat er toch iets aan de hand is bij het doorgaans zo rustige CDA. De partij zag bij de raadsverkiezingen onverwachts bijna 200 van haar 1.695 raadszetels verdwijnen. En dat terwijl de uitslag van 2006 al een fikse tegenvaller was geweest.

Bij de achterban is hierover grote teleurstelling. De lokale CDA’ers vinden dat ze de dupe zijn geworden van landelijk verwikkelingen: het moeizame functioneren van het kabinet-Balkenende IV, de openlijke ruzies met de PvdA en uiteindelijk de val van dit kabinet. En daarom richtte de kritiek uit het partijbestuur, waarin onder meer alle provinciale afdelingsvoorzitters zitting hebben, zich op de partijleider c.q. de beoogd lijsttrekker.

Balkenende en Van Heeswijk hielden het gisteren op algemeenheden toen er naar details van de avond werd gevraagd. Maar aanwezigen melden dat op drie punten vragen waren gesteld aan Balkenende. De CDA’ers waren verbaasd dat de partij schade heeft ondervonden van de val van het kabinet. De PvdA had gebroken, en de stelregel is toch: wie breekt, betaalt? Dat ging deze keer niet op. Her CDA had de slag om de beeldvorming verloren, moest de premier erkennen.

Verder was er even een stevige discussie over de uitspraak van Balkenende dat hij samenwerking met de PvdA niet meer ziet zitten. CDA’ers hadden dit opgevat alsof hij de PvdA uitsloot, en dat doet de partij nooit. Dit is ook steeds de mantra als vragen worden gesteld over samenwerking met de PVV. De demissionaire premier moest uitleggen dat hij alleen maar had gezegd dat een hernieuwde coalitie „niet geloofwaardig” zou zijn. Maar als de kiezer dat wel wil, dan moeten hij en andere bewindslieden hun frustraties over het mislukken van Balkenende IV maar opzij zetten.

Het laatste pijnpunt was dat hij alleen opgaat voor het premierschap. Balkenende moest uitleggen hoe hij vorige week tot die uitspraak was gekomen. Op de ja/nee-vraag in het tv-programma Moraalridders of hij alleen in is voor het premierschap, had hij gezegd: „Laat ik daar maar ja op zeggen.” Want als hij nee had gezegd, had hij ambitieloos geleken. Of hij dus niet de Kamer ingaat, is iets voor na de verkiezingen. In dat geval komt het partijbestuur weer bij elkaar en neemt de partijleider zijn verantwoordelijkheid, hield hij zijn partijgenoten voor. Dat werd geaccepteerd. Het betekent dat hij dan, zeer waarschijnlijk, vertrekt. Strikt genomen is dat misschien onzuiver – het zijn immers Tweede Kamerverkiezingen – maar iedereen weet ook dat bij een verlies de houdbaarheidsdatum van Balkenende is overschreden. Dan moet een nieuwe leider de tijd krijgen om te groeien.

Maar kan Balkenende nog op tegen het hardnekkige beeld van een gemankeerd leider, die geen van zijn kabinetten tot een goed einde kon brengen? Bij het CDA maken ze de inschatting dat het wel kan. CDJA-voorzitter Jeroen van Velzen, ook aanwezig bij de vergadering, was onder de indruk van de beoogd lijsttrekker. „Het is toch een bijzondere man. Hij wist op indringende wijze duidelijk te maken dat hij een roeping heeft. Hij gaat soms door diepe dalen, maar hij weet zich altijd weer op te richten.” De hoop is dat hij net als in 2006 na matige raadsverkiezingen met een sterke campagne voor verkiezingswinst kan zorgen – met waarschijnlijk zijn oude maatje Jack de Vries als campagneleider. Of de stembusstrijd in stijl en hardheid een reprise van 2006 wordt, valt nog te bezien. CDA’ers verwachten felle persoonlijke aanvallen op de CDA-leider, het antwoord zou wel eens kunnen zijn: wij doen daar niet aan mee, wij willen geen geruzie, wij richten ons op de toekomst.

Balkenende moet op 24 april nog door het congres worden aangewezen als lijsttrekker. Maar dat is, zeker na gisteren, een formaliteit. De CDA-top heeft de rijen gesloten. Tot en met 9 juni.