Anti-ADHD-middel verbetert bij ratten ook leervermogen

Methylfenidaat, bekender onder de merknaam Ritalin, verbetert niet alleen de aandacht, maar ook het associatieve leervermogen van ratten. Dat gebeurt in de amygdala, een hersengebied dat betrokken is bij impulsonderdrukking en alles wat met emotie te maken heeft. Onderzoekers van de universiteit van Californië in San Francisco vonden twee verschillende neurologische mechanismen die door methylfenidaat in de amygdala worden beïnvloed. Hun publicatie staat sinds zondag op de website van Nature Neuroscience.

Artsen schrijven het medicijn voor aan mensen met de aandachts- en hyperactiviteitsstoornis ADHD (attention deficit hyperactivity disorder) om hun impulsen te helpen controleren. Het gebruik neemt de laatste jaren een enorme vlucht, van 55.000 gebruikers in 2004 tot meer dan 100.000 in 2008 – veelal kinderen. Impuls-onderdrukkende zenuwbanen, die van een hersengebied achter het voorhoofd naar de amygdala lopen, lijken bij ADHD-patiënten minder goed te werken. Methylfenidaat zorgt dat het boodschappermolecuul dopamine vrijkomt in de amygdala.

De ontdekte mechanismen stellen wetenschappers in staat om op zoek te gaan naar medicijnen die nog gerichter werken. Of methylfenidaat bij mensen dezelfde effecten heeft, moet nog blijken. Er zijn bij mensen individuele verschillen in de reactie op het middel.

Proefratten in het Amerikaanse lab leerden dat zij lekker suikerwater kregen zodra er een bepaald geluid klonk en een lichtflits te zien was. Van tevoren hadden de onderzoekers minuscule buisjes in de schedel van de ratten geïmplanteerd, die tot in de amygdala reikten. Zo konden ze gericht methylfenidaat en andere middelen toedienen, zoals stoffen die selectief de verschillende aangrijpingspunten van dopamine blokkeren.

Ratten die tijdens het leren mythylfenidaat kregen, leerden sneller hoe ze zoveel mogelijk suikerwater konden bemachtigen en gingen ook doelmatiger te werk dan ratten die ter controle licht gezouten water kregen toegediend. Ze hadden ook meer contactpunten tussen de zenuwuitlopers die uit de hersenschors kwamen en die in de amygdala.

Methylfenidaat bleek de twee effecten, minder afleiding en beter leervermogen, via twee verschillende aangrijpingspunten van het dopamine te bewerkstellingen. Via de zogeheten D2-receptor hield het medicijn ratten beter op hun taak gericht, en via de D1-receptor stimuleerde het de leersnelheid in de amygdala.