Wij betalen niet

In een referendum heeft 93 procent van de IJslanders tegen het afbetalen gestemd.

Die uitkomst saboteert de pogingen van IJsland om uit de diepe recessie te komen.

De uitslag van het referendum in IJsland zaterdag was misschien niet verrassend, maar wel eclatant. Een haast Noord-Koreaanse meerderheid van 93 procent is tegen het afbetalen van de schuld die IJsland maakte toen internetspaarbank Icesave in oktober 2008 failliet ging.

Voorafgaand aan het referendum werd er op het eiland al maanden geprotesteerd. Dat IJslanders al anderhalf jaar lijden onder de financiële crisis is al erg genoeg, vinden ze. Ze hebben het zwaar, zeggen ze. Sinds oktober 2008 is de munt met 100 procent gedevalueerd, zijn huizenprijzen ingestort, is de werkloosheid gestegen van 2 tot 10 procent en is de waarde van aandelen verdampt. 3,8 miljard euro terugbetalen aan Nederland en Groot-Brittannië onder wat IJslanders zien als nadelige voorwaarden is dan echt te gortig, vinden ze. IJslanders willen niet per persoon de komende acht jaar maandelijks 100 euro afstaan aan Nederlanders en Britten, inwoners van landen die er economisch beter voorstaan dan IJsland, zo betogen actiegroepen zoals InDefence.

Nadat internetspaarbank Icesave omviel, samen met het moederbedrijf Landsbanki, schoten Nederland en Groot-Brittannië het geld voor om rekeninghouders te compenseren. IJslandse autoriteiten gingen aanvankelijk akkoord met een terugbetaalregeling. Maar de regeling werd onderwerp van een felle strijd, in IJsland zelf en tussen IJsland, Nederland en het Verenigd Koninkrijk. De IJslandse president Grimsson besloot het akkoord aan het volk voor te leggen in een referendum.

„Ik heb tegen gestemd”, zei Rognvaldur Hoskuldsson (36) zaterdag tegen persbureau AP. „We moeten de boodschap afgeven dat deze landen geen voordeel mogen behalen uit deze situatie.” Ook Benedikt Mewes (33) vertelt AP dat hij tegen gaat stemmen. „Wij hoeven niet te betalen voor andermans fouten.”

Wat ook meespeelt is dat Groot-Brittannië anti-terrorismewetgeving gebruikte om tegoeden van IJslandse banken in het Verenigd Koninkrijk te bevriezen. Veel IJslanders voelden zich beledigd en poseerden voor foto’s met een kartonnen bord met het opschrift I am not a terrorist.

Opiniepeilingen lieten eerder al zien dat een meerderheid van de IJslanders van plan was tegen te stemmen. Zowel coalitiepartijen als de oppositie denken dat IJsland betere voorwaarden kan bedingen. De afgelopen weken zijn de drie betrokken landen in gesprek geweest om een nieuw akkoord te bereiken. Het Verenigd Koninkrijk en Nederland waren bereid om het rentepercentage van 5,5 procent te verlagen, maar de IJslandse autoriteiten gingen niet akkoord. Ze weten immers dat een nieuw akkoord op politieke en publieke steun moet kunnen rekenen. Maar volgens de Britten was dit het laatste voorstel.

Hoe het nu verder moet is de grote vraag. De uitkomst van het referendum is een klap voor de pogingen die IJsland doet om uit de diepe recessie te komen. IJsland heeft de steun van Nederland en het VK nodig om bij het Internationaal Monetair Fonds (IMF) een noodlening te ontvangen. Dezelfde twee landen zouden de poging van IJsland om lid te worden van Europese Unie kunnen bemoeilijken.

IJslandse autoriteiten willen een snelle oplossing. Het liefst voordat Nederland en het Verenigd Koninkrijk in juni naar de stembus gaan. Nieuwe regeringspartijen zouden een akkoord kunnen vertragen of andere eisen stellen. Dat IJsland haast heeft was zaterdagavond overduidelijk. Nog geen twintig minuten na bekendmaking van de voorlopige uitslag, stuurde het IJslandse ministerie van Buitenlandse Zaken een verklaring rond. „De IJslandse regering vertrouwt erop dater een oplossing bereikt kan worden waar alle partijen tevreden mee zullen zijn”, schrijft een woordvoerder van het IJslandse ministerie van Buitenlandse Zaken.

Demissionair minister Jan Kees de Jager (Financiën, CDA) en zijn Britse collega Alistair Darling lieten snel weten bereid te zijn om verder te praten. Maar praten heeft alleen zin als er ook te onderhandelen valt. IJslandse autoriteiten moeten een nieuw akkoord kunnen verkopen aan het parlement en het volk. Opvallend is dat vooral Darling zich mild opstelde. Hij erkende dat het jaren kon duren voordat IJsland de schuld had afbetaald en dat je van een klein land niet kan verwachten dat het zomaar miljarden ophoest.

Komen de drie niet tot een akkoord dat geaccepteerd wordt dan heeft IJsland een groot probleem. Dit jaar zal de IJslandse economie naar verwachting met 3,4 procent krimpen. Zonder EU-lidmaatschap en steun van het IMF is de kans groot dat kredietbeoordelaars IJsland als een nog groter risico zien. Dit betekent weinig investeringen en hogere rente op het lenen van geld. De eilandstaat kan dan zomaar nog verder afglijden.