Preventie van criminaliteit heeft bezwaren en harde repressie is ook niet alles

Preventie van criminaliteit klinkt goed, maar kan ‘onaangename neveneffecten’ hebben. Een samenleving waarin het ‘voorzorgsprincipe de boventoon voert komt gevaarlijk dicht in de buurt van een controlestaat’. De ”zorgwekkende voorbeelden” liggen voor het oprapen. Denk aan straatverboden voor risicojongeren, de Mosquito tegen hangjeugd, het ‘weekendarrangement’ bij horecageweld, het uitwisselen van vertrouwelijke informatie in de Bibob-procedure

mosquito

Mosquito's in Rotterdam-Zuid.Mosquito's in Rotterdam-Zuid.

Preventie van criminaliteit klinkt goed, maar kan ‘onaangename neveneffecten’ hebben. Een samenleving waarin het ‘voorzorgsprincipe de boventoon voert komt gevaarlijk dicht in de buurt van een controlestaat’. De ”zorgwekkende voorbeelden” liggen voor het oprapen. Denk aan straatverboden voor risicojongeren, de Mosquito tegen hangjeugd, het ‘weekendarrangement’ bij horecageweld, het uitwisselen van vertrouwelijke informatie in de Bibob-procedure en het stimuleren van klikgedrag bij burgers.

In het concluderende hoofdstuk van het ‘Trendsignalement 2010’ waarschuwt het Centrum Criminaliteitspreventie Veiligheid vandaag tegen een ‘overenthousiaste’ toepassing van preventiemaatregelen. Die doen waarschijnlijk  ’meer kwaad dan goed’. Zo bestaat het gevaar dat ‘iedereen die afwijkt van de norm’, als risicoburger wordt bestempeld. Dat kan leiden tot onterechte uithuisplaatsingen, onjuiste gezinsinterventies, foute vergunningweigeringen, verdachtmakingen of gebiedsverboden. Bij een stevige toepassing van preventiemaatregelen kan bovendien volgens het CCV de ‘onzekerheidsintolerantie’ nog verder groeien: ofwel de onwil om een ‘zekere mate van onveiligheid’ te accepteren. De burger gelooft niet dat de samenleving maakbaar is, behalve als het om veiligheid gaat. Dan moet de staat  de burger voor alle kwaad behoeden. De rellen in Hoek van Holland kunnen zo leiden tot ‘buitenproportionele regulering’ van evenementen, het aantal inspecties groeit erdoor en de ‘interventiemacht’ van de staat kan ‘bovenmatig’ worden.

In het begeleidende persbericht slaat het CCV echter een heel andere toon aan. Daar richt de kritiek zich juist op de toename van de repressieve maatregelen. En krijgen ‘de politici’ een geheel andere boodschap. Die invalshoek is dan ook leidend in de media vanochtend. Politici kiezen te snel voor repressie. Volgens het CCV zou dat ook door het rapport worden aangetoond. De focus ‘op hard optreden en streng straffen sorteert negatieve neveneffecten’, zo wordt op de website gesteld.

Dat is alleen met zoveel woorden nergens in het rapport te vinden. Geen woord over ‘de politiek’, niets over ‘neveneffecten’ van streng straffen. Over de effectiviteit van straffen wordt in het rapport helemaal niets gezegd. Wel over de effectiviteit van preventie: “De criminaliteitscijfers dalen de laatste jaren gestaag en de recidivepercentages nemen voor het eerst sinds ruim een decennium af.” Dat zou het gevolg zijn van ‘alle inzet op preventie’.

Analist dr. Lynsey Dubbeld van het CCV legt desgevraagd uit dat de conclusie dat ‘de harde aanpak’ niet werkt, wel degelijk uit het rapport is getrokken, maar dan aan de hand van een nadere analyse. ‘De repressie komt wel degelijk steeds meer op de voorgrond’. Als concrete voorbeelden noemt zij:

  • Containerwoningen voor overlastveroorzakende huurders.
  • Schadeverhaal bij vernielingen tijdens de jaarwisseling of bij diefstal uit winkels.
  • Weekendarrangement voor plegers van uitgaansgeweld.
  • Straat- en wijkverboden voor hangjongeren.
  • Reisverboden voor geweldplegers in het OV.
  • Hostels voor de opvang van dakloze verslaafden.
  • Sluiten van coffeeshops en prostitutiepanden.
  • Schadeverhaal bij vernielingen tijdens de jaarwisseling of bij diefstal uit winkels.
  • Reisverboden voor geweldplegers in het OV.
  • Hostels voor de opvang van dakloze verslaafden.
  • Sluiten van coffeeshops en prostitutiepanden.

Verder zijn de boetebevoegdheden van gemeenten bij overlast en verloedering uitgebreid. Is er een huisverbod voor verdachten van huiselijk geweld gekomen. Kunnen er nieuwe, snelle straffen voor hooligans en overlastplegers op basis van de Wet maatregelen bestrijding voetbalvandalisme en ernstige overlast worden opgelegd. Zijn snelrecht en supersnelrecht ingvoerd bij vernieling en geweld. Ook nieuwe technologie schaart zij onder repressie: camerahelmen voor politieagente, camera’s in de strijd tegen overvallers, canachoppers (minihelikopters van de politie) om hennepkwekerijen mee op te sporen, Mosquito’s om hangjongeren mee te verjagen. De roep om ‘hard optreden tegen probleemjongeren van Marokkaanse afkomst’ is onmiskenbaar. En ze noemt het plan om drankgebruik op straat te bestrijden door verplichte blaastesten in te voeren voor voetgangers.

Dat de kritiek op repressie niet in het rapport staat, maar wel in het persbericht komt omdat het CCV de doelgroep van het rapport daar ‘niet mee wilde lastigvallen’. Dat zijn de talloze lagere overheden die vooral met preventiebeleid worstelt. De landelijke politiek moet dus oppassen met repressie. En de plaatselijke met preventie. Linksom of rechtsom, de ‘controlestaat’ dreigt…

Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding