Plaats vijf was nog te laag

Vooral bij de PvdA hebben voorkeurstemmen de lokale fracties overhoop gegooid. Allochtone kandidaten benutten hun achterban.

Een „echte Brabander” noemt Stijn Smeulders (24) zichzelf. Geboren in Helmond, politiek actief en maatschappelijk betrokken. In augustus 2007 was hij met zijn broer nog initiatiefnemer van de actiegroep ‘Brabant voor Brabant’. Ze voerden campagne om het lied Brabant van Guus Meeuwis het officiële Brabantse volkslied te maken.

De afgelopen gemeenteraadsverkiezingen stond hij in Helmond op de vijfde plaats van de PvdA-kandidatenlijst. „En ik ging ervan uit dat ik wel in de gemeenteraad zou komen met die plek.” Dus heeft Smeulders „eigenlijk nauwelijks” campagne gevoerd voor zichzelf, maar wel „voor de partij”. Toen de stemmen vorige week geteld waren, bleek de PvdA in Helmond zes zetels te hebben gehaald.

Maar Smeulders komt niet in de gemeenteraad. Hij verzamelde slechts tachtig stemmen. Vier lagergeplaatste kandidaten haalden meer stemmen dan de nummers drie tot en met zes op de lijst. En dus moet Smeulders zijn plaats afstaan. De vier kandidaten die met voorkeurstemmen de Helmondse gemeenteraad hebben gehaald, zijn van allochtone afkomst. De nieuwe zeskoppige fractie telde toen één autochtoon raadslid. Maar vanochtend is de situatie nog gewijzigd. Na hertelling en loting om de zesde plaats stond een allochtone man zijn zetel af aan een autochtone vrouw.

Na de eerste uitslag ontstond gemor. De PvdA in Helmond zou zijn overgenomen door allochtonen. Net als de PvdA in Enschede, waar ook vier allochtonen met voorkeurstemmen de gemeenteraad binnenkomen. Daar omschreef het verdreven raadslid André Boersma verongelijkt het verlies in de lokale media. „We zijn de Partij van de Allochtonen geworden”, stelde hij vast.

Een laaggeplaatste allochtone kandidaat die met een paar honderd voorkeurstemmen een hooggeplaatste ander passeert: behalve in Helmond en Enschede gebeurde het deze verkiezingen ook in Amsterdam, Rotterdam, Eindhoven en Utrecht bij de PvdA. Allochtone kandidaten hebben vaak een grote achterban waar ze op kunnen rekenen, en de PvdA trekt veel allochtone kiezers.

Vervolg Zetels: pagina 3

Brabander Stijn heeft geen heldere achterban

Met name voor de PvdA is het een lastige, uiterst gevoelige kwestie. Toen partijleider Wouter Bos zich bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2006 liet ontvallen dat zijn partij vast „ongelukken zou krijgen met nieuwe allochtone raadsleden”, leidde dat tot veel onrust.

Tja, jammer, zegt Stijn Smeulders uit Helmond over de uitslag. Hij had misschien wel wat meer campagne voor zichzelf kunnen voeren. Maar op wie had hij zich dan moeten richten? „Ik heb niet echt een natuurlijke achterban.” Eigenlijk mag hij er niet te veel over zeggen. „Het is, eh, een lichtelijk explosief onderwerp.” En dus hebben ze afgesproken dat de landelijke woordvoerder van de PvdA commentaar geeft over de lokale voorkeurstemmen.

Die woordvoerder zegt dat „de democratie werkt zoals die werkt” en dat „de kiezer heeft gesproken”. En ze wil graag benadrukken dat iedereen die voor de PvdA op de lijst staat, goed genoeg is om een zetel in te nemen. Maar of je zo geen onevenwichtige samenstelling kan krijgen? „Tja, dat wel. Zoals in Helmond, daar was aanvankelijk geen enkele vrouw gekozen.” Toch ziet de PvdA geen aanleiding om maatregelen te nemen, zoals veel minder kandidaten op een lijst zetten.

Jos Kuijs werkte jaren bij het Centrum voor Lokaal Bestuur van de PvdA. Nu heeft hij een eigen bedrijf en kunnen politieke partijen hem inhuren als conflictbemiddelaar. Het probleem begon volgens Kuijs in 1998. Toen werd besloten dat iemand nog maar een kwart van de kiesdeler hoefde te halen in plaats van de helft om met voorkeurstemmen gekozen te worden. De kiesdeler is het aantal geldig uitgebrachte stemmen in een gebied, gedeeld door het aantal te verdelen zetels. In sommige gemeenten is een zetel met een paar honderd stemmen al binnen handbereik. Zo haalde in Enschede Coskun Turgut de raad met 591 stemmen. En in Helmond veroverde Mohammed Chahim met slechts 253 stemmen een plek.

Maar is het ook echt een probleem dat lagergeplaatsten met voorkeurstemmen de raad halen?

Het was erger, zegt Jos Kuijs. „Er is al veel verbeterd. Voorheen stond er nog wel eens kandidaat op de lijst die amper Nederlands sprak, maar wel veel stemmen meebracht. Dat gebeurt niet meer.” Toch zou hij het een goed idee vinden als iemand voortaan gewoon de hele kiesdeler moet halen om met voorkeurstemmen in de raad te komen. „Dan heb je het ook echt zelf verdiend. Maar het belangrijkste is dat partijen alleen mensen op de lijst zetten die ze ook echt in de raad willen hebben. Dan krijg je achteraf geen gedoe.”

PvdA’er Mohammed Chahim (24) won in Helmond met voorkeurstemmen een zetel. Vanochtend besloot hij zijn zetel af te staan aan Mirjam van der Pijl. „Ik vind dat er een vrouw in de fractie moet zitten. En ze stond hoger op de lijst.” Hij vindt de hele discussie flauwekul en wil benadrukken dat hij geen „excuus-allochtoon” is. „We hebben zes zetels gehaald en ik stond op plaats zeven. Ik heb verdomme allerlei diploma’s op zak. Ik ken de stad beter dan menig raadslid van andere partijen. Ik heb zelfs een zachte g.”