Laag op de lijst

Veel allochtone kandidaten zijn verkozen in de raad, met dank aan hun grote achterban.

Vaak ten koste van de autochtone raadsleden die hoog op de lijst stonden.

Een echte Brabander noemt Stijn Smeulders (24) zichzelf. Geboren in Helmond, politiek actief en maatschappelijk betrokken. In augustus 2007 was hij met zijn broer nog initiatiefnemer van de actiegroep ‘Brabant voor Brabant’. Ze voerden campagne om het lied Brabant van Guus Meeuwis het officiële Brabantse volkslied te maken.

De afgelopen gemeenteraadsverkiezingen stond hij in Helmond op plaats vijf van de PvdA-kandidatenlijst. „En eigenlijk ging ik er vanuit dat ik wel in de raad zou komen met die plek.” En dus heeft Smeulders voor zichzelf „eigenlijk nauwelijks” campagne gevoerd, maar wel „voor de partij”. Toen de stemmen geteld waren, bleek de PvdA Helmond zes zetels te hebben gehaald.

Maar Smeulders komt toch niet in de gemeenteraad. Hij verzamelde slechts tachtig stemmen. Vier lager geplaatste kandidaten haalden meer stemmen dan de nummers drie tot en met zes op de lijst. En dus moet Smeulders zijn plaats afstaan. Deze vier kandidaten die met voorkeurstemmen de Helmondse raad hebben gehaald, zijn van allochtone afkomst. De vier die plaats moeten maken niet. De fractie bestaat nu uit zes personen, onder wie één autochtoon.

En toen ontstond er gemor.

De PvdA in Helmond zou zijn overgenomen door allochtonen. Net als de PvdA in Enschede, waar ook vier allochtonen met voorkeurstemmen de raad binnenkomen. Daar noemde het verdreven raadslid André Boersma het verlies in de lokale media „zwaar kut”. „We zijn de Partij van de Allochtonen geworden”, stelde hij vast.

De laag geplaatste allochtoon die met paar honderd voorkeurstemmen de hoog geplaatste autochtoon verstoot. Allochtone kandidaten hebben nou eenmaal vaak een grote achterban waar ze op kunnen rekenen. Het lijkt een terugkerend probleem, met name voor de PvdA. Die partij trekt vaak veel allochtone stemmers. Bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen van 2006 voorzag PvdA-leider Wouter Bos dat zijn partij vast „ongelukken zou krijgen met nieuwe allochtone raadsleden”. Want ze wisten eigenlijk niet of die mensen van de onderkant van de lijst „net zo gekwalificeerd” waren als mensen hoger op de lijst. Naast het Helmond en Enschede, gebeurde het deze verkiezingen onder meer ook in Utrecht, Eindhoven en Amsterdam bij de PvdA.

Zo stond de Turkse Emre Ünver op nummer negen in Amsterdam en kreeg hij op drie na de meeste stemmen. De Marokkaan Mohamed Aadroun stond op nummer achttien en komt ook met voorkeurstemmen in de Amsterdamse raad.

Tja, jammer, zegt Stijn Smeulders uit Helmond over de uitslag in zijn stad. Maar eigenlijk mag hij er niet te veel over zeggen. „Het is, eh, een lichtelijk explosief onderwerp.” En dus is afgesproken dat de landelijke woordvoerder van de PvdA commentaar geeft over de voorkeurstemmen bij de lokale afdelingen.

Die woordvoerder zegt nu dat „de democratie werkt zoals die werkt” en dat „de kiezer heeft gesproken”. Ze wil graag benadrukken dat iedereen die voor de PvdA op de lijst staat goed genoeg is om een zetel in te nemen. Maar kun je zo geen onevenwichtige samenstelling krijgen? „Tja, dat wel. Zoals in Helmond, daar is nu geen enkele vrouw gekozen. Toch ziet de PvdA geen aanleiding om maatregelen te nemen door bijvoorbeeld veel minder kandidaten op een lijst zetten, aldus de woordvoerder.

Jos Kuijs werkte jaren bij het Centrum voor Lokaal Bestuur van de PvdA. Nu heeft hij een eigen bedrijf en kunnen politieke partijen hem inhuren als conflictbemiddelaar. Het probleem is volgens hem in 1998 begonnen toen er besloten werd dat iemand nog maar een kwart van kiesdeler hoefde te halen in plaats van de helft om met voorkeurstemmen in de gekozen te worden. De kiesdeler is het totaal aantal geldig uitgebrachte stemmen in een gebied gedeeld door het totaal aantal te verdelen zetels. En in sommige gemeenten is de kiesdeler niet groot en een zetel met een paar honderd stemmen al binnen handbereik. Zo haalde in Enschede Coskun Turgut de raad gehaald met 591 stemmen. En in Helmond veroverde Mohammed Chahim met slechts 256 stemmen een plek.

Maar is het ook echt een probleem dat lager geplaatsten met voorkeurstemmen de raad halen? Het was erger, zegt Jos Kuijs. „Voorheen stond er nog wel eens kandidaat op de lijst die amper Nederlands sprak, maar wel veel stemmen meenam. Dat gebeurt niet meer.”

Pvda’er Mohammed Chahim (24), die in Helmond met voorkeurstemmen een zetel won, vindt de hele discussie flauwekul. Hij benadrukt dat hij geen „excuus-allochtoon” is. „Ik heb verdomme allerlei diploma’s op zak. Ik ken de stad beter dan menig raadslid van andere partijen. Ik heb zelfs een zachte g.”

In Enschede heeft PvdA’er André Boersma zich inmiddels herpakt na zijn „emotionele reactie”. Mijn uitspraken betreur ik, zegt Boersma nu. Hij meende het ook niet. Kijk, hij was vooral bang dat de kwaliteit van de fractie achteruit gaat. „Maar dat kan ook met autochtone raadsleden, hoor”, zegt hij. Hij vreest dat de kennis, ervaring en het netwerk van de zittende raadsleden, zoals hijzelf, nu verloren gaat. „Maar ik blijf actief voor de partij. Ik kan alles wat ik weet toch niet voor mijzelf houden?”