Het NT brengt 'Tirza' glashelder en vloeiend

Theater Tirza door het Nationale Toneel. Tournee t/m 12/6. natio- naletoneel.nl ****

Eerder dan in de roman voel je dat er iets niet in orde is met Jörgen Hofmeester. Al vroeg in de toneelversie van Tirza grijpt Hofmeester naar de keel van zijn vrouw, en houdt zijn dochters te stevig vast. En hoe stuitend zijn elitarisme en racisme eigenlijk zijn, wordt in het theater onderstreept door het gelach uit de zaal. Een saaie, levensonbekwame intellectueel, die aan „de goede kant van de Van Eeghenstraat” woont, wordt beroofd van zijn vrouw, werk, geld en dochter, en pleegt een onverwachte gruweldaad.

Omgaan met het beest, met de angst voor verlies, verval en het vreemde. Daar gaat het over. En hoe verder te leven als de tijd van grote verwachtingen voorbij is. Het Nationale Toneel bewerkte het meesterwerk van Grunberg, de grootste levende Nederlandse schrijver, en maakte er een glashelder toneelstuk van, met flashbacks en korte, verhalende passages waarin hoofdrolspeler Kees Hulst zich tot de zaal richt.

In een vlakte van zand staat een rudimentair huisje, met een ijskast en wat stoelen. Kees Hulst speelt op indrukwekkende wijze Jörgen Hofmeester. Hij speelt al decennia toneel, maar in deze rol kan zijn talent zich voor het eerst ten volle manifesteren: zijn harkerige klerkenhouding, zijn onverstoorbare deadpan, zijn droge gevoel voor humor. Vooral zijn tirades tegen de nieuwe vriend van zijn dochter, in wie hij de terrorist Mohammed Atta denkt te zien, zijn erg geestig.

Ariane Schluter bouwt de rol van Hofmeesters vrouw, die na jaren afwezigheid plots terugkeert, uit tot een volwaardige tweede hoofdrol. Met haar lage, dikke stem en met haar lijf in uitdagende kleding geperst, speelt zij de artistieke vrouw die leeft voor de liefde, maar die de houdbaarheidsdatum voelt naderen. Of misschien al is gepasseerd. Zij zorgt voor de warmte en de hoop in dit drama. Ze blijft van Hofmeester houden, wat hij ook zegt en doet. De geestig ontluisterende twistgesprekken tussen Hulst en Schuter zijn het smeermiddel in deze voorstelling.

Regisseur Johan Doesburg schept de juiste sfeer voor zijn topacteurs om te kunnen schitteren. Zoals vaker; wie bij Doesburg speelt, maakt meer kans op een toneelprijs. De bijrollen zijn wat minder goed bezet, en het onderstrepen van de tragiek met dramatische muziek en onheilspellend licht had wat minder gemogen. Daar staat echter veel tegenover: Doesburg trekt ons vloeiend door het verhaal, van het jolige begin, tot Hofmeesters beproeving in de woestijn van Namibië.

Wilfred Takken