De Polen leven in een virtuele woestijn

Internetdiensten als iTunes en Amazon werken niet in Polen, tot woede van veel computergebruikers. Houdt de interne markt op bij de Oder-Neisse?

Muziek of sandalen bestellen met één klik met de muis! De consument aan de macht! U roept, wij draaien! Internet belooft het allemaal, maar wie in Oost-Europa woont, voelt zich vaak bekocht. Veel internationale internetdiensten doen het hier niet. Polen, sinds kort qua bruto binnenlands product (bbp) de zesde economie van de Europese Unie, is een virtuele woestijn.

Neem muziekwinkel iTunes. Op de Britse, Nederlandse of Franse versie kun je albums downloaden, in MP3-formaat. Op de Poolse alleen applicaties, voor de iPhone. Geen MP3’s.

Ook bij Amazon kan dat niet. „Belangrijk bericht”, leest de Poolse surfer daar. „Het spijt ons. We hebben uw bestelling niet kunnen plaatsen in verband met geografische beperkingen.”

Hoezo? Is Polen dan geen lid van de EU? Was de Polen geen vrij verkeer van goederen, diensten en personen beloofd? Houdt de interne markt op bij de Oder-Neisse?

De ergernis over dit nieuwe digitale IJzeren Gordijn is groot. „We worden behandeld als een regio van de tweede categorie”, aldus dagblad Gazeta Wyborcza. Vorig jaar zetten Poolse Europarlementariërs het probleem op de agenda, maar door de bankencrisis en de Europese verkiezingen verdween het naar de achtergrond. Warschau verwacht nu van Neelie Kroes, de nieuwe eurocommissaris ‘Digitale Agenda’, alsnog maatregelen.

Volgens Apple, het concern achter iTunes, zijn er problemen met auteursrechten. Zaiks, de Poolse evenknie van het Nederlandse Buma/Stemra, zou niet bereid zijn om een overeenkomst te sluiten over de rechten. „Dat is gewoon niet waar”, zegt Andrzej Kusmierczyk van Zaiks. „Apple heeft nog nooit op onze deur geklopt. Hoe kan het dan weten wat wij vinden?” Zaiks, zegt Kusmierczyk, is iedereen die langskomt ter wille. Vorig jaar bereikte het een overeenkomst met Nokia, voor zijn onlinewinkel die drie maanden geleden opende. Ook Muzodajnia, een Poolse muziekwinkel op internet, kreeg een licentie.

Volgens Kusmierczyk vinden veel grote multimediaconcerns Polen gewoon niet interessant genoeg. „Ze vergissen zich”, zegt hij. „De Polen hebben wel degelijk geld te besteden. Straks zijn die bedrijven te laat, want de concurrentie zit niet stil.” Hij wijst op het Poolse succes tijdens de bankencrisis. Als enige EU-lidstaat zag het de economie vorig jaar niet krimpen. Het Poolse inkomen per hoofd van de bevolking steeg in 2009 fors ten opzichte van het EU-gemiddelde.

Muzodajnia en Nokia – daar moeten de Polen het voorlopig mee doen. Het nadeel van Muzodajnia is dat het aanbod beperkt is tot de hitparade. En de software die nodig is om de Nokia Store in te kunnen, is tergend traag. De liedjes daar zijn bovendien zo beveiligd dat ze niet kunnen worden afgespeeld in iTunes. Globalisering? In uw dromen.

Waarom moeilijk doen en niet gewoon via internet een fysieke cd kopen? De bezorgkosten zijn hoog en de ‘Versandkostenfreiheit’ die Amazon.de aan zijn klanten biedt bij besteding van minimaal 20 euro geldt alleen voor Duitsland, Oostenrijk, België, Liechtenstein, Luxemburg, Nederland en Zwitserland, niet voor EU-lidstaten achter de Oder-Neisse. Bijkomend probleem is de Poolse postbezorging. Pakjes komen vaak geplet aan, inclusief inhoud. Van Amazon mag je de brokken terugsturen, maar je kunt niet bezig blijven.

De internetergernissen beperken zich niet alleen tot muziekwinkels. Wie vanuit Polen op de computer Nederlandse televisieprogramma’s probeert te kijken, krijgt ook weer een hele riedel over geografische beperkingen. Door een virtueel netwerk (VPN) op te zetten, waardoor de server van de NOS denkt dat je in Nederland zit, zijn die begrenzingen weliswaar gemakkelijk te omzeilen. Maar ja, helemaal legaal is het waarschijnlijk niet.

Ook Microsoft maakt het bont. De softwaregigant verkoopt in Polen de Xbox360, maar de internetdienst die bij deze spelcomputer hoort (XboxLive) werkt hier niet. Poolse nerds kunnen geen ‘online’ titanengevechten leveren met spelers uit andere landen, terwijl dat nou volgens de kenners juist de lol is. „Polen zijn erg creatief”, schrijft een speler op een weblog. „We hebben een manier gevonden om dit probleem te omzeilen. We registreren ons in Groot-Brittannië of de Verenigde Staten en – boem – we zijn binnen.”

Microsoft is in Polen een campagne rondom Xbox begonnen om dit soort praktijken en piraterij tegen te gaan, onder de leus ‘ik modificeer niet, ik steel niet’. Het heeft zich daarmee de woede van de spelersgemeenschap op de hals gehaald. Die zijn via de website wewantlive.com een anti-campagne begonnen, onder de leus ‘ik verkoop geen gebrekkige producten, ik steel niet’. Ze wensen niet als kleine criminelen te worden weggezet en eisen dat Microsoft hun land aansluit op het wereldwijde net.

Piraterij – dat in Polen lang een groot probleem was – wordt vaak aangedragen als een belangrijke reden om uit het land weg te blijven. „Dat is niet eerlijk”, zegt Kusmierczyk van Zaiks. „De mentaliteit in het land is door de toegenomen welvaart sterk veranderd. Polen willen niet stelen, ze willen gewoon dezelfde rechten als iedereen. En hoe kan er sprake zijn van piraterij als er geen legaal aanbod van producten is?”