Bernhard maakte mythe van leven Ook over SA was Bernhard niet eerlijk

Prins Bernhard heeft „de integriteit van de monarchie blijvend beschadigd” door zijn levensstijl en de mythes die hij rond zijn leven heeft gecreëerd. Voor het Nederlandse koningshuis moet hij in de geschiedenis worden bijgeschreven als „een mislukking”.

Dat concludeert historicus Annejet van der Zijl na vijf jaar onderzoek naar het eerste deel van Bernhards leven. Vandaag verschijnt haar boek Bernhard, een verborgen geschiedenis bij uitgeverij Querido. Donderdag promoveerde Van der Zijl op haar onderzoek aan de Universiteit van Amsterdam. Zij schrijft dat haar onderzoeksvraag: What makes Sammy run? al snel werd uitgebreid met de vervolgvraag: What makes Sammy lie?

Bij tal van onderwerpen laat Van der Zijl zien dat er een discrepantie bestaat tussen de beweringen van Bernhard over zijn leven en de feiten. Over zijn lidmaatschappen van nationaal-socialistische organisaties vertelde hij niet de (hele) waarheid. Van der Zijl schrijft: „misschien voelde Bernhard zich later oprecht geen gewezen nazi, hij was het feitelijk wel.”

Over zijn sportieve prestaties uitte de prins zich selectief. Bernhard die zich „met zoveel graagte als geboren atleet afficheerde” meldde nooit ergens dat „zijn sportieve prestaties op het Pädagogium beoordeeld werden met een vernederend mangelhaft (gebrekkig).” Bernhard heeft gezegd dat zijn ouders zo rijk waren dat hij als enige student in Berlijn kon beschikken over een auto (een Maybach). Maar op de lidmaatschapskaart van de Studentenschaft vult Bernhard in niet over eigen vervoer te beschikken.

Volgens Van der Zijl trouwde Bernhard met Juliana uit liefde voor zijn moeder Armgard – niet uit liefde voor zijn vrouw. Door zijn huwelijk met prinses Juliana verzekerde hij zichzelf, en daarmee zijn familie, van een plaats in de hoogste rangen. Zijn vader had door het huwelijk met zijn moeder juist aan statuur ingeboet.

Bernhard gaf postuum in de Volkskrant toe twee buitenechtelijke dochters te hebben. Van der Zijl meent dat de leden van de monarchie een voorbeeldfunctie hebben, en dat Bernhards leven niet als voorbeeld kan dienen.

Met haar bevindingen over Bernhards rol in de monarchie gaat Van der Zijl in tegen conclusies van Wilhelmina-biograaf Cees Fasseur, die deel uitmaakte van haar promotiecommissie.

Tot nu toe, stelt Van der Zijl, ontbrak de historische context van Bernhard, een man van wie vele beelden bestonden. Van der Zijl beschrijft het Duitsland van voor de Tweede Wereldoorlog waarin „antisemitisme nog een alledaags, haast vanzelfsprekend gegeven was – zeker bij de adel waar van oudsher gedacht werd in termen van bloedlijnen en ‘hogere’ en ‘lagere’ mensensoorten”.

Prins Bernhard heeft altijd ontkend dat hij sympathiseerde met de nazi’s. Hij was wel (aspirant-) lid geweest van nationaal-socialistische organisaties zoals de Deutsche Studentenschaft, maar daartoe waren studenten toentertijd min of meer gedwongen, suggereerde hij, om studiepunten te kunnen halen of examens af te mogen leggen.

Maar Van der Zijl vond een door hemzelf ondertekende lidmaatschapskaart van de Studentenschaft waarop Bernhard had ingevuld dat hij al sinds 27 april 1933 SA-Mann was. Het was verplicht om voorafgaand aan het SA-lidmaatschap een half jaar lang aspirant-lid te zijn. Bernhard zou zich dus al in 1932 bij de SA moeten hebben aangemeld, schrijft Van der Zijl. „Op dat moment in de geschiedenis was daar geen enkele dringende reden voor.” Het zou „nog jaren duren voordat het (...) onderwijs zo genazificeerd was dat er van bovenaf politieke eisen aan studenten werden gesteld”, aldus het hoofd van het archief van de huidige Berlijnse Humboldt-Universität tegen de biograaf.

Voor haar vandaag gepubliceerde boek over het eerste deel van het leven van Bernhard mocht ze gebruik maken van het familiearchief van de zur Lippes. Ook baseerde ze zich op gesprekken met familieleden, vrienden en andere mensen die Bernhard in het eerste deel van zijn leven hebben bijgestaan. Bernhard zelf bleek volgens Van der Zijl één van de onbetrouwbaarste bronnen.

De historicus Fasseur stelde in Bernhard en Juliana, portret van een huwelijk dat Bernhard de monarchie had gered door media-aandacht te organiseren voor de invloed van gebedsgenezeres Greet Hofmans op zijn vrouw.

Zaterdag: interview met Annejet van der Zijl in NRC Weekblad