8 maart blijft actueel

Vandaag, op de honderdste Internationale Vrouwendag, mag Kathryn Bigelow vieren dat ze gisteren de eerste vrouwelijke regisseur ooit is die wordt geëerd met een Oscar. Ze kreeg hem voor haar regie van ‘The Hurt Locker’.Bijna drie decennia nadat Julia Philips in 1973 werd bekroond als eerste vrouwelijke producent, is Bigelow nu beloond voor een actiethriller die toen als mannenfilm zou zijn getypeerd.

Het is een coïncidentie dat Bigelow de Oscar daags voor de achtste maart kreeg. Maar er zit een symbolische kant aan. En het werd tijd. Internationale Vrouwendag werd in 1910 in Kopenhagen in het leven geroepen. Kiesrecht was een van de belangrijkste thema’s. Toen dat was gerealiseerd, verloor de 8ste maart zijn mondiale karakter.

Eind jaren zestig kwam daar verandering in. Formele gelijkwaardigheid voor de kieswet bleek toch niet genoeg. Zo werd in Nederland de gehuwde vrouw pas in 1957 bij wet ‘handelingsbekwaam’. Binnen het huwelijk was de man toen nog het ‘hoofd van de echtvereniging’. De les was toen dat formele emancipatie toch onlosmakelijk is verbonden met materiële vrijmaking op tenminste drie niveaus: integriteit van en zeggenschap over het eigen lichaam, gelijke kansen in het onderwijs en een eerlijke positie op de arbeidsmarkt.

Die emancipatie blijft aan de orde. In grote delen van de wereld, zeker in de islamitische, is er sprake van regressie. Vrouwenbesnijdenis, seksuele verminking, neemt toe in plaats van af. Meisjes wordt, ook buiten Talibaan-gebied, de toegang tot school ontzegd. En in het grootste deel van de wereld verrichten vrouwen op de werkvloer nog altijd onderbetaalde en kwalitatief lage arbeid omdat ze vrouw zijn.

Maar die realiteit ondermijnt de ambities van vrouwen niet. Ze organiseren zich in formele of, als de repressie ertoe noopt, informele groepen en netwerken. De doelen variëren al naar gelang omstandigheden. Maar zelfbeschikking is bijna overal het trefwoord. En het werkt vaak. In Nederland presteren jonge vrouwen op school of universiteit beter dan jongens. Soms verschuilen ze zich onder een hoofddoekje om deze zelfontplooiing te kunnen realiseren, ongestoord door paternalistische vaders of broers.

Daarmee is de vrouwenemancipatie nog geen feit. Er zijn nog heel veel hordes. Nu eens zijn die sociaal-economisch van aard, dan weer cultureel of religieus. De boerka of niqaab is het symbool van die, vaak door mannen afgedwongen, maatschappelijke afzondering.

Hoe minder vrouwen zich in die dwangbuis laten kooien, hoe beter. Maar honderd jaar Internationale Vrouwendag leert ook dat het de vrouwen zelf zijn die deze stappen, in onderlinge solidariteit, het beste kunnen zetten. Zij bepalen de prioriteiten. Nu eens gaat toegang tot het onderwijs voor, dan weer een vrije kledingkeuze. Altijd gaat het echter om de lichamelijke integriteit van een ieder.

De Internationale Vrouwendag heeft momenteel minder allure dan pakweg dertig jaar geleden. Dat is onterecht. De 8ste maart is, net als een eeuw terug, nog hyperactueel.