Steriele bloedvergiftiging bij ongeluksslachtoffers komt door mitochondriën

Veel dodelijke slachtoffers van ongelukken overlijden niet aan de opgelopen verwondingen, maar aan later optredende ontstekingsreacties. Als die uit de hand lopen, kunnen ze alle organen uitschakelen. Vaak is er geen bacterie in het spel. Het overkomt mensen met een botbreuk zonder uitwendige verwondingen.

Volgens onderzoekers uit Boston spelen mitochondriën die uit dode cellen vrijkomen hierbij een rol. Omdat mitochondriën, de energiecentrales van cellen, in bepaalde opzichten op bacteriën lijken, worden ze door cellen van het immuunsysteem abusievelijk daarvoor aangezien (Nature, 4 maart).

Of die ontstekingen nu worden veroorzaakt door bacteriën of iets anders, de symptomen zijn dezelfde: koorts, een verhoogde hartslag, een dalende bloeddruk en een snel om zich heen grijpende ontstekingsreactie. Bij bacteriële infecties spreekt men van bloedvergiftiging of sepsis. De ontstekingen worden daarbij veroorzaakt door neutrofiele cellen van het immuunsysteem. Deze herkennen het DNA en bepaalde eiwitten die veel bacteriën gemeenschappelijk hebben en trekken ertegen ten strijde door ontstekingsreacties op gang te brengen.

Hoe dezelfde symptomen kunnen ontstaan zonder dat er sprake is van een bacteriële infectie was lang volstrekt duister. Het idee dat de mitochondriën uit beschadigde cellen een rol zouden kunnen spelen, is minder vreemd dan het lijkt. Aangenomen wordt dat deze energiefabriekjes van de cel – in iedere cel zitten er 100 tot 1.000 – het overblijfsel zijn van een in de loop van de evolutie ontstane symbiose tussen een bacterie en een grotere, kernhoudende cel. De resten ervan zijn zichtbaar: mitochondriën hebben nog eigen, circulaire DNA-moleculen en eiwitten die soms sterk op die van bacteriën lijken.

De onderzoekers toonden aan dat in het bloed van traumapatiënten zonder open wonden veel meer mitochondriaal DNA voorkomt. En dat zowel het mitochondriale DNA als de eiwitten de neutrofiele cellen op dezelfde manier activeren tot ontstekingsreacties als hun bacteriële evenknieën. De onderzoekers hopen dat hun werk zal bijdragen aan een effectievere behandeling van ernstig gewonde patiënten. Huup Dassen