Rotterdam verstoort het feest van de democratie

Stemmen is een feest van de democratie. Daarom was het mooi dat bijvoorbeeld Groningers in de nacht van dinsdag op woensdag in cultureel centrum De Oosterpoort zowel hun stem konden uitbrengen als een feest vieren. Minder feestelijk was dat landelijk 46,5 procent van de kiezers besloot bij de gemeenteraadsverkiezingen de stembureaus te negeren. Maar niet-stemmen is ook een recht, net als stemmen. Treuriger was het dat het hier en daar met het stemmen behoorlijk is misgegaan, waardoor hertellingen noodzakelijk waren, zoals in Helmond en Capelle aan den IJssel.

Het ernstigst is het uit de hand gelopen op een aantal stembureaus in Rotterdam. Het staat vast dat de Kieswet daar is overtreden. Deze wet schrijft duidelijk voor dat alleen „wegens zijn lichamelijke gesteldheid” een kiezer zich bij het uitbrengen van zijn stem in het stemhokje kan laten bijstaan, als het stembureau daar toestemming voor geeft. Deze uitzonderingsbepaling geldt bijvoorbeeld niet voor geestelijk gehandicapten, analfabeten of voor kiezers die de Nederlandse taal niet of onvoldoende machtig zijn.

Er zijn genoeg bewijzen dat zich meerdere mensen tegelijkertijd in Rotterdamse stemhokjes hebben bevonden. Ook zijn er vermoedens van beïnvloeding door politici die in een stembureau aanwezig waren. En er hebben kiezers gestemd zonder legitimatiebewijs. Er moest zelfs een stembureau tijdelijk worden gesloten.

Dergelijke overtredingen zijn altijd al kwalijk, maar zoiets wringt extra in deze gemeente, waar PvdA en Leefbaar Rotterdam waren verwikkeld in een nek-aan-nekrace welk van beide de grootste partij zou worden. De voorzitters en andere leden van de stembureaus hadden dus tijdig moeten ingrijpen.

Burgemeester Aboutaleb heeft erkend dat er zich misstanden hebben voorgedaan, maar de eis van de leider van Leefbaar Rotterdam, Pastors, om tot hertellingen over te gaan, heeft hij naast zich neergelegd. Aboutaleb is blijkbaar van oordeel dat er niet is voldaan aan de voorwaarde van de Kieswet dat er zwaarwegende redenen moeten zijn om een hertelling uit te voeren. Daarvan is sprake als de fouten zodanig zijn dat ze mogelijk de zetelverdeling hebben beïnvloed. Een feit is dat de blunders die in de stembureaus zijn begaan, niet door een hertelling zijn te herstellen. Rest Pastors het nog zwaardere middel om een herstemming aan te vragen, waarvoor hij de zittende gemeenteraad aan zijn zijde moet krijgen.

Stemmen is ook een kwestie van vertrouwen. Kiezers en partijen moeten erop kunnen rekenen dat stembureaus deugdelijk en neutraal opereren. Gesjoemel en ook de indruk daarvan moeten worden vermeden. Partijen horen hun verlies te accepteren, maar dan is wel een voorwaarde dat de uitslag boven twijfel verheven is.

Over de regels die er bij het stemmen moeten worden gevolgd en de hulp waarop een kiezer een beroep mag doen, valt te discussiëren. Mocht al de conclusie zijn dat enige versoepeling van de regels wenselijk is om burgers maximaal de gelegenheid te bieden het algemeen kiesrecht uit te oefenen, dan geldt toch vervolgens dat de regels van de Kieswet strikt moeten worden nageleefd.

Aboutaleb en andere burgemeesters hebben nu allereerst de taak erop toe te zien dat de wantoestanden die zich woensdag hebben voorgedaan, bij de volgende verkiezingen niet worden herhaald.