Lekker lezen leren

‘Opgroeien in de letteren’ is het thema van de Boekenweek. Zeven tips om kinderen te laten opgroeien met letters.

Nederland kinderboekenland is het land van de dichters Han G. Hoekstra en Hans en Monique Hagen. Hoeveel nieuwe Nederlandse dichtbundels verschijnen er jaarlijks ongeveer, denkt u?

a) 5 b) 15 c) 50 d) 500

Het antwoord is a. Want zelfs Querido, Nederlands grootste uitgever van kinderboeken en het huis van Annie M.G. Schmidt, beperkt zijn productie tot een jaarlijkse bloemlezing van nieuwe gedichten.

Nederland kinderboekenland is het land van fantastische vertalers, die elk jaar weer prachtige boeken uit Frankrijk, Engeland, Duitsland, Zweden, Noorwegen, Australië en de Verenigde Staten omzetten in even prachtig Nederlands. In 2005 verscheen het veelgeroemde De tranen van de moordenaar van de Franse meesterschrijfster Anne-Laure Bondoux. Hoeveel exemplaren kochten alle Nederlandse bibliotheken samen van dit boek in?

a) 50 b) 150 c) 500 d) 1.500

Het antwoord is b. Dus u moet maar hopen dat uw bibliotheek een exemplaar heeft.

Nederland kinderboekenland is het land van subtiele en dichterlijke auteurs als Sjoerd Kuyper en Koos Meinderts. Hoeveel van de ruim vijftig boeken die zij schreven zijn nog ongeveer in druk?

a) 5 b) 15 c) 25 d) 50

Het antwoord is a. Hun oeuvre bestaat feitelijk niet meer.

De verkoop van kinder- en jeugdboeken is al jaren stabiel tot licht stijgend, maar de problemen met poëzie, vertalingen en beschikbaarheid van titels tonen een groeiende armoede in kinderboekenland. Kinderen besteden steeds minder tijd aan lezen, blijkt uit talloze onderzoeken, en wat ze lezen is beperkter dan pakweg twintig jaar geleden. Dat is een pijnlijke constatering aan de vooravond van de Boekenweek, die dit jubileumjaar als thema ‘Titaantjes – Opgroeien in de letteren’ heeft.

De vraag is: hoe kunnen ouders ervoor zorgen dat hun kinderen wel lezen? Dat moet vanzelf gaan, is een gangbare gedachte, dwingen heeft geen zin. Na jarenlang schrijven van kinderboekrecensies, opvoeden van twee jongens en praten met allerhande deskundigen denk ik daar wat anders over. Ouders kunnen hun kinderen wel degelijk laten opgroeien in de letteren. Zeven tips:

1 Besef het belang van lezen

Boeken zijn een bron van kennis en een probaat middel tegen verveling, maar dat maakt ze niet uniek. Documentaires op tv zijn vast nog leerzamer dan boeken en met gamen vliegen de uren nog sneller heen dan met lezen. De unieke kracht van het boek zit in iets anders. Wie film kijkt of computerspelletjes speelt, leeft tijdelijk volledig in andermans verhalen. Wie leest, maakt zelf beelden in het hoofd en is zo medeschepper van het verhaal. Alles is tegenwoordig gericht op verstrooiing, mopperde kinderboekschrijfster Joke van Leeuwen ooit, lezen draait om het tegenovergestelde: concentratie. In het beste geval bereikt de concentratie bij het lezen zijn meest volmaakte vorm: de volledige ontspanning.

2 Lees zelf

Opvoeden is voorleven. Wie lezen belangrijk vindt, doet het zelf – vaak en in het volle licht. Bij een atletiekclub in Amsterdam zit de kantine geregeld vol met vaders, lezend in vuistdikke romans. Een prachtig rolmodel voor de sportende jongens, die zich na hun tiende vaak ontwikkelen tot niet-lezers.

3 Maak lezen verplicht

Groenten eten en tanden poetsen gaat zelden van harte, maar geen verstandige ouder geeft zijn kinderen koekjes en cariës. Bouw in het dagprogramma een verplicht half uurtje lezen in en beloon dit met een uurtje tv-kijken of spelen op de computer. Op een gegeven moment genieten kinderen enorm van spinazie en van de fris gepoetste mond – en van het lezen van boeken.

4 Wees niet kieskeurig

Bedenk hoezeer u zelf genoot van De Kameleon of De Vijf, series boeken waarop literair heus wat aan te merken valt. Laat uw kinderen dus lekker lezen in de hedendaagse chicklit of de series van nu, die dankzij auteurs als Cornelia Funke (Wilde Kippenclub) en Mirjam Oldenhave (Mees Kees) trouwens stukken beter zijn dan vroeger. De bende van de Zwarte Hond van Karlijn Stoffels is een eigentijdse uitvoering van De Vijf met veel geloofwaardiger personages. Schrik niet te snel van wat geweld. Geweld hoort net als seks bij het leven, zeker bij dat van jongens.

5 Help met zoeken

Op een gegeven moment zijn de Hoe overleef ik-boeken en Harry Potter uit. Jammer, maar ook een uitgelezen kans om de consumptie te verdiepen. Een kind dat is verslingerd aan Geronimo Stilton vindt wellicht ook plezier in andere boeken waarin het beeld een sleutelrol heeft, zoals die van Joshua Mowll of Judith Eiselin. Wie dol is op meidenboeken kan op een gegeven moment overstappen op de superieure chicklit van Katarina von Bredow. Probeer er wel achter te komen wát uw kind nu precies aantrekt in een boek. De liefde voor Harry Potter heeft geleid tot een stroom van fantasyromans, terwijl veel kinderen vooral genieten van de besloten wereld van de kostschool. Die kunnen dan Pitty lezen of later Het grote misschien van John Green. Medewerkers in bibliotheken en (kinder)boekwinkels weten veel, ze komen er met een paar vragen achter wat uw kind zou kunnen lezen. Het evangelie van de kinderpoëzie kunt u zelf verspreiden met Als je goed om je heen kijkt zie je dat alles gekleurd is. Daarin staan honderden gedichten op thema gerangschikt. Kind gevallen? Zoek een gedicht daarover op en laat het lezen.

6 Eerst het boek dan de film

Ik ken een jongen die ophield in deel vijf van Harry Potter, omdat hij in de verfilming van deel zes iets gruwelijks had gezien. Laat uw kind eerst het boek lezen en dan pas de film kijken. Dan kan hij of zij zien wat de filmmaker met het boek heeft gedaan. Meteen nuttig voor de moderne mediaopvoeding.

7 Lees veel voor

Veel ouders stoppen met voorlezen als het kind een jaar of acht is en zelf kan lezen. Maar waarom zou je niet doorgaan tot het kind geen kind meer is? Voorlezen is te zien als een relict van een orale verteltraditie die ons Odysseus en Reinaert de vos heeft gebracht. Voorlezen is de allerbeste manier om het geschreven woord levend te houden en het belangrijkste wapen tegen ontlezing, blijkt uit wetenschappelijk onderzoek. Voorlezen inspireert tot zelf lezen. Kinderen die lastig ‘in’ een boek komen, kun je op gang helpen door de eerste, vaak wat trage hoofdstukken voor te lezen. Boeken die wat lastiger zijn door verouderd taalgebruik of moeilijke woorden, laten zich wel voorlezen. Poëzie is bij uitstek geschikt om voor te dragen. En het is ook nog eens heel leuk om te doen.