Kustwateren bij Siberië produceren veel methaan

Ook uit de ondiepe zeeën ten noorden van de ontdooiende Russische toendra’s ontsnapt veel methaan. Uit de Laptevzee en aangrenzende wateren komt jaarlijks zo’n 8 megaton koolstof als methaan (CH4) vrij. Het is bescheiden ten opzichte van wat er jaarlijks over de hele wereld aan methaan wordt geproduceerd (440 megaton koolstof) maar meer dan tot voor kort waarschijnlijk leek. Meestal wordt aangenomen dat alle oceanen bij elkaar zo’n 8 megaton koolstof als methaan uitstoten. (Science, 5 maart)

Methaan (moerasgas) is een sterk broeikasgas. De concentratie ervan in de atmosfeer is sinds het begin van de industriële revolutie (circa 1780) meer dan verdubbeld maar bleef sinds 2000 door onbekende oorzaak opeens tamelijk constant. Het meeste methaan komt vrij door menselijk toedoen: uit de natte rijstbouw, uit stortplaatsen, de veeteelt en de verbranding van biomassa. Zo’n 40 procent van de methaanuitstoot is natuurlijk van aard. Vooral uit natte gebieden (wetlands) en toendra’s ontsnapt veel methaan.

Voor de kust van Oost-Siberië ligt een nog bevroren toendragebied dat 7.000 tot 17.000 jaar geleden, aan het eind van de ijstijd, onder water kwam te staan. Ook daaruit ontsnapt methaan en de vrees is dat er door verdere opwarming steeds meer van gaat vrijkomen. Een internationale groep wetenschappers, geleid door Natalia Shakhova, bemonsterde het gebied vanaf onderzoeksschepen en speciale ijsbrekers en vanuit helikopters in de periode 2003 tot 2008. De zee is er bijna nergens dieper dan 50 meter en het zeewater bleek in de helft van de gevallen oververzadigd aan methaan, vaak ruim 800 procent en in zogenoemde ‘hot spots’ wel 8.000 procent. Vooral ’s winters, als in het koude water extra veel methaan oplost, kan de methaanconcentratie hoog oplopen. Het meeste methaan komt vrij in de vorm van gasbelletjes die uit de bodem borrelen. Het hoopt zich op onder en in het ijs, tot dit in het voorjaar uiteenvalt. Onduidelijk is nog of er steeds méér methaan ontwijkt. Aannemelijk is dat wel omdat de methaanuitstoot van de gewone toendra’s op het land nauw gekoppeld blijkt aan hun oppervlaktetemperatuur. Dat is eerder vanuit satellieten vastgesteld (Science, 15 januari). En ook de Laptevzee warmt op.

Karel Knip