Hoofddoekjes en knieschot staan niet in collegeprogram

Nu de verkiezingen achter de rug zijn, maken de gemeenten zich op voor collegeonderhandelingen. In Rotterdam begon de strijd tussen PvdA en Leefbaar al rond de vaststelling van de uitslag. Nieuwkomer PVV beleeft zijn vuurproef in Almere en Den Haag. „De bal ligt nu bij de PVV.”

Uitsluiten of uitgesloten worden, dat is de vraag. Hoewel nieuwkomer PVV in Den Haag en Almere keurig volgens de voorspellingen respectievelijk de tweede en de grootste partij werd, verwacht vrijwel niemand dat over een paar maanden de eerste PVV-wethouder wordt geïnstalleerd.

In Den Haag lijkt een college met de PVV nu al van de baan. De PvdA begon gisteren als grootste partij met collegeonderhandelingen. PVV-lijsttrekker Sietse Fritsma liet PvdA-lijsttrekker Jeltje van Nieuwenhoven direct weten vast te houden aan de PVV-standpunten over de islam, zoals een verbod op hoofddoekjes en sluiting van islamitische scholen. Die zijn voor de PvdA niet bespreekbaar.

De nummer 2 op de Haagse PVV-lijst, Machiel de Graaf, vindt een oppositierol ook niet ongunstig. „Je kunt rustig wennen, we hebben bijna alleen maar nieuwe mensen. Nadeel is dat je minder kunt veranderen.” Vanuit de oppositie zal de PVV veel „lawaai” gaan maken, de „gevestigde politiek opjagen”, belooft hij. „De tijd van gezapige gezellige theekransjes op donderdagavond is voorbij”, zegt De Graaf, doelend op de vergaderingen van de gemeenteraad. „Wij gaan de gevestigde politiek helemaal gek maken”, zei lijsttrekker Sietse Fritsma op de verkiezingsavond.

PVV-leider Geert Wilders heeft voor de camera gezegd dat de PVV wil meebesturen in Almere en Den Haag. Ook Sietse Fritsma zegt dat. „Wij lopen niet weg voor onze verantwoordelijkheid.” Maar bijna niemand gelooft het. Behalve de Kamerleden De Roon in Almere en Fritsma en De Mos in Den Haag hebben de PVV-raadsleden nauwelijks politieke ervaring. Hoe zit het met wethouderskandidaten?

Kort voor de verkiezingen verklaarde Wilders een hoofddoekverbod bij gemeentelijke instellingen tot breekpunt in de onderhandelingen. Daarmee zet de PVV zichzelf bewust buitenspel, vermoeden politieke tegenstanders. Fritsma ontkent dit. „Het verbod op hoofddoekjes komt voort uit ons standpunt om de islamisering tegen te gaan. Waar zo’n voorstel toe leidt, merken we pas naderhand.”

Ook politicoloog André Krouwel gelooft niet in de lokale bestuursambities van de PVV. „Ik heb in Almere tien debatten meegemaakt, de PVV was er maar bij één aanwezig. Dat toont niet de diepe overtuiging dat je een stad gaat besturen. Dan wil je ook je tegenstanders leren kennen, een beetje de nieren proeven.”

Hij denkt dat de PVV de steden heeft gebruikt om er landelijk beter van te worden. „Je zag het aan de speech van Wilders in Almere. Hij zei meteen: ‘Op 9 juni worden we ook de grootste.’ Ik dacht: ho, je moet nog wel twee colleges vormen. Dat slaat hij over. Dat zit bij hem niet tussen de oren.”

Anders dan in Den Haag is in Almere nog alles open. Omdat de PVV daar de grootste is, wachten de andere partijen op een uitnodiging van lijsttrekker Raymond de Roon om aan collegeonderhandelingen deel te nemen. „Het duurt wel lang”, vindt lijsttrekker Alphons Muurlink van de PvdA, de tweede partij. „In heel Nederland zit men al sinds donderdag aan tafel. Waar blijft die PVV?” Gistermiddag stuurde de PVV alle fracties een uitnodiging voor een kennismakingsgesprek komende maandag.

Vooraf hebben in Almere bijna alle partijen samenwerking met de PVV uitgesloten, behalve de VVD. „Ik sta er vrij onbevangen in”, zegt VVD-lijsttrekker Arno Visser. „In de media is het PVV-debat toegespitst op het knieschot en de hoofddoek. Maar een collegeprogramma gaat over financiën, huizenbouw, inburgering.” Het hoofddoekverbod doet hij af als „verkiezingsretoriek”.

PVV-lijsttrekker De Roon, gisteren niet bereikbaar voor commentaar, noemde in een lokaal debat de SP als eerste wenselijke coalitiegenoot, omdat die partij ook „anti-establishment” zou zijn. „Daar herkennen we ons niet in”, zegt lijsttrekker Frans Mulckhuijse. „Het gaat ons om de problemen in de samenleving, waar we goede sociale oplossingen voor hebben. Die heb ik van de PVV nog niet gehoord.”

Toch sluit hij samenwerking niet uit. „Ik zal beleefd reageren op hun uitnodiging. Maar we vermoeden dat we heel snel weer buiten staan. Het onderwerp hoofddoekjes is voor ons onbespreekbaar.” Dat geldt ook voor de verkoop van sociale huurwoningen, die de PVV landelijk nastreeft.

Politicoloog Krouwel denkt dat de PVV in Almere het liefst wil worden uitgesloten door de andere partijen. „Het nachtmerriescenario van iedereen die het goed voorheeft met Almere, is dat PvdA en VVD nu in een achterkamertje gaan zitten zodat de PVV kan zeggen: ‘zie je wel, ik word uitgesloten’, en in juni 50 procent van de stemmen behaalt.”

PvdA en VVD, de afgelopen periode de twee grootste collegepartijen in Almere, zouden met twee andere partijen eenvoudig tot een nieuwe college komen, denkt Krouwel. „Ze kennen elkaar, werken redelijk samen, hebben redelijk goede wethouders die ook door willen [oud-parlementariërs Adri Duijvestein en Arno Visser]. Dan heb je al een stevig raamwerk.” VVD en PvdA willen zich hier niet over uitlaten. „Daar ga ik niet op vooruitlopen”, zegt PvdA-lijsttrekker Alphons Muurlink. „De bal ligt nu bij de PVV.”

In Den Haag denken velen dat het huidige college – PvdA, VVD en GroenLinks – zal worden aangevuld met D66. Ook PvdA-wethouder Marnix Norder, die namens zijn partij onderhandelt, ziet voorshands het meeste perspectief in zo’n coalitie van vier partijen.

Mogelijke dwarsligger is de VVD, die drie van de tien raadszetels kwijtraakte. Ze interpreteert de verkiezingsuitslag als een afstraffing voor de zittende coalitie. Lijsttrekker Sander Dekker: „We willen het signaal van de kiezer serieus nemen. Je kan niet zeggen: ‘jongens, we gaan op dezelfde voet verder’.” Voortzetting van het huidige college, aangevuld met D66, noemt hij „ongeloofwaardig”. De VVD wil de oppositie in, zegt Dekker. „We moeten ons bezinnen, en nadenken hoe we over vier jaar gezond terug kunnen komen.”

Andere partijen twijfelen aan de oprechtheid van de VVD. De liberalen zouden zich vooral een goede onderhandelingspositie willen verschaffen. Een meerderheid ‘over links’ behoeft een lappendeken aan partijen. Een rechtse variant als PVV, VVD, D66 en CDA steunt op een kleine meerderheid, en sluit bovendien grootste partij PvdA uit.

Zowel in Den Haag als in Almere lijken de PvdA en de VVD weer tot elkaar veroordeeld.