De vele levens van 'Ne me quitte pas'

Oude hits krijgen vaak nieuw leven ingeblazen. De serie ‘Hits met 7 levens’ begint met een klassieker die al veel vertolkingen overleefd heeft.

Het is eigenlijk al te laat, hij weet het, maar met de moed der wanhoop richt hij nog een laatste smeekbede tot haar: ‘Ga niet bij me weg’. Ne me quitte pas. Jacques Brel schreef het in 1959, naar verluidt voor actrice Suzanne Gabrielle, nadat zijn relatie met haar op de klippen was gelopen. Het werd zijn bekendste lied, vooral ook in andere versies: het is door de jaren heen talloze malen vertolkt.

Onlangs deed Barbra Streisand het nog. Julio Iglesias, Frank Sinatra, Vicky Leandros, Ray Charles, Neil Diamond, Belinda Carlisle, Cyndi Lauper, Patricia Kaas, Tom Jones, Sting, Juliette Gréco gingen haar voor. De Algerijns-Franse zanger Faudel blies het stof eraf met een eigentijdse, frisse raï-versie. Er zijn versies in het Engels, Spaans, Duits, Hebreeuws, Russisch, Turks, Grieks, Zweeds, Tsjechisch, Pools, Fries, Afrikaans (Moenie weggaan nie) en het Nederlands natuurlijk: Laat me niet alleen, Liesbeth List.

Met bijna al die vertalingen is iets aan de hand: het blijkt moeilijk om de tekst goed te vertalen. Neem de beroemdste Engelse vertaling, If you go away, geschreven door Rod McKuen. De invalshoek is anders. McKuen stelt zich voor hoe erg het zou zijn als de ander weg zou gaan. Dat maakt het afstandelijker, onderkoelder – het heeft niet de pure wanhoop van de smekende Brel. Ook zit er al enige berusting in: ‘If you go away / As I know you will’ – en verderop, ‘as I know you must’.

Het mooie van Brels origineel is juist dat hij (tegen beter weten in misschien) die ene vraag blijft herhalen: blijf bij mij, ga niet weg. Aan het eind kruipt hij diep door het stof als hij zingt dat hij er desnoods genoegen mee neemt in een hoekje te zitten om haar maar te kunnen blijven zien. Laat mij dan maar de schaduw van je schaduw worden, zingt Brel, de schaduw van je hand, de schaduw van je hond.

De Nederlandse vertaling (van Ernst van Altena) gaat minder ver: ‘Ik wil je schaduw zijn / Ik wil je voetstap zijn’. Mooi, maar het mist de overtreffende trap van de hand en vervolgens de hond, waarmee de zanger zich zo diep vernedert.

Marlene Dietrich nam in 1963 een Duitse versie op, Bitte geh nicht fort. Zij vraagt haar minnaar om vergiffenis en spiegelt hem een paradijs voor, waarin zij zijn droomvrouw zal zijn – als hij maar niet weg gaat. Het clichématige melodrama past bij Dietrich, maar niet bij Brel, die clichés juist goed wist te vermijden. Dietrichs dik aangezette vertolking geeft het lied iets kitscherigs. De meeste andere versies weten het origineel van Brel evenmin te evenaren. Een uitzondering is de doorleefde vertolking van Nina Simone, wier met Amerikaans accent gezongen Frans een beetje onbeholpen klinkt, maar daardoor des te roerender. En Dusty Springfield zingt het zó mooi (deels in het Engels, deels in het Frans) dat het niet anders kan of degene tot wie ze zich richt, blíjft gewoon – en haalt zich nooit meer in het hoofd bij haar weg te gaan.

Bekijk en beluister Brel en drie versies op www.nrc.nl/achterpagina