Zieltjes winnen met A van avontuur

Voor veel orkesten is dit de week van de seizoenspresentaties. Krakend frisse brochures, veel goud op snee. Het Nederlands Philharmonisch Orkest (NedPhO) bestaat een kwart eeuw, het Brabants Orkest zestig jaar, de ZaterdagMatinee vijftig. Het Matinee-boekje toont een archieffoto van programmeurs uit het verleden, onder wie wijlen Kees Hillen.

Anekdote: een van diens memorabele niet-muzikale grieven betrof de normerende adjectieven op menukaarten. Verrukkelijke steak, botermalse tarbot? Dat bepalen we verdorie zelf wel!

Volgens onderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau, onlangs aangehaald in het advies van de Raad voor Cultuur aan de zich inmiddels breder bezinnende minister Plasterk, worden klassieke concertbezoekers steeds ouder. Dat gegeven wordt vaak afgedaan als fabel („Klassiek is altíjd voor rijper publiek geweest, je krijgt er pas op latere leeftijd oor voor”), maar nee, het is dus echt zo en eist een list.

Bij de orkesten is die queeste naar nieuw publiek alom. De dapperste poging? Die pleegt het NedPhO. Het is makkelijk je te ergeren aan hun nieuwe ‘concertwijzer’, waarin alle te spelen werken zijn gevat in begrippenparen als ‘speels en subliem’ (Bachs Brandenburgse concert nr. 3) of ‘folkloristisch en uitbundig’ (Prokofjev, Kwintet op. 39). Dat bepalen we zelf wel!

Nog opmerkelijker element in die concertwijzer: balletjes ter aanduiding van de grootte van de orkestbezetting en de daaruit voortstromende klankkracht. Handig voor senioren, kun je smalend denken. Maar het orkest probeert tenminste wat nieuws en reikt potentieel nieuw publiek de hand omdat het gelooft in wat het biedt.

Voor levende componisten is dit geen allerbeste tijd. Wie publiek wil winnen en binden, kiest niet graag voor ‘moeilijke’ muziek – zeker niet in de reguliere series. In de Matinee, overigens nog steeds een oase van premières, is veel van die eigentijdse muziek ondergebracht in de E-serie (Exclusief Eigentijds?), het NedPhO zoekt avontuur in onbekend werk van bekende componisten, het Rotterdams in minder bekende romantici (Stenhammar, Nielsen) en toegankelijke 20ste-eeuwers (Turina, Waxman). Jammer, want zo blijft eigentijdse muziek in eigen hok.

Jan Zekveld, illusterste aller oud-Matinee-programmeurs, verzorgt bij het Brabants Orkest dapper wél de hem typerende sandwichconcerten, waarin Jacques Zoon fluitconcerten van Mozart en Saariaho na elkaar speelt.

Zo moet het, natuurlijk. Maar zo is het zelden. Maar er is hoop.

Het Concertgebouworkest heeft de A-serie (Avontuur) dit jaar doorontwikkeld tot AAA: Actueel, Avontuurlijk, Aangrijpend. Voor wie die termen door de vingers wil zien, belooft de serie veel goeds – al is de opzet Alarmerend Ambitieus. Samenwerking met andere kunstinstellingen moet nieuwe zielen voor klassieke muziek winnen door themaweekends met modern repertoire. Concertgebouworkestmusici treden ook op in kleiner verband. Ensembles, opgepast!

En na de concerten zijn er late night cafes, mét dj. Niks voor de ouder wordende klassieke doelgroep. Die slag is alvast gewonnen.