Wereld kan er niet nog een crisis bij hebben

Het Europese publiek wil Griekenland laten bloeden en neemt voor lief dat de Europese banken in het nauw komen. Dat is niet erg verstandig, meent

Melvyn Krauss.

Het is begrijpelijk dat de Europese Unie bij een reddingsoperatie voor Griekenland liever niet het IMF erbij haalt. Ze wil bij wijze van spreken iets wat ze als een familieprobleem beschouwt ook ‘binnen de familie’ afhandelen. Maar soms kunnen familieproblemen zo ingewikkeld worden dat hulp van buitenaf nodig is. Op dat punt zou de Griekse crisis nu weleens beland kunnen zijn, ook al heeft de regering-Papandreou een ambitieus hervormingspakket ter vermindering van het begrotingstekort opgesteld.

De EU stelt zich op het standpunt dat Griekenland niet buiten de deur kan worden gezet en dat het al zijn verplichtingen inzake zijn staatsschuld dient na te komen. Daarmee is aan een reddingsoperatie moeilijk te ontkomen.

Vanwaar die rente- en aflossingseis? Omdat de grootste banken van Europa zwemmen in de Griekse waardepapieren. De Europese ministers van Financiën zijn doodsbang dat leningen aan Griekenland zowel die banken als het financieel-economisch herstel zullen torpederen.

Het wrange is dat deze angst als averechts effect een deel van de prikkel heeft weggenomen die de Griekse autoriteiten anders misschien zouden hebben gehad om bij hun hervormingspogingen door de zure appel heen te bijten.

De vraag blijft dan ook hoe ver de regering-Papandreou bij de uitvoering van het hervormingspakket zal gaan als ze weet dat ze haar crediteuren flink onder de duim heeft – en niet alleen andersom.

Wat de huidige situatie bijzonder gevaarlijk en moeilijk maakt – en de reden dat het IMF erbij moet worden gehaald – is dat een Europese reddingsoperatie voor Griekenland politiek gezien zo problematisch lijkt te zijn.

De Duitsers hebben een grote stem in het geheel – en volgens de laatste opiniepeilingen is meer dan 70 procent van hen tegen een reddingsplan. Iets meer dan 50 procent van de Duitsers wil Griekenland zelfs helemaal uit de euro hebben – en zij zijn niet de enigen. De Duitse bondskanselier Angela Merkel staat in mei voor belangrijke verkiezingen in Noordrijn-Westfalen (16 miljoen mensen) en durft op dit punt niet tegen de peilingen in te gaan. Ze heeft geen andere keuze dan ‘Frau Nein’ te worden.

Zeker, de ‘deskundigen’ verzinnen allerlei listen voor een Europees reddingsplan – en vooral de Duitsers zouden moeten beseffen dat redding van Griekenland ook hun eigen redding zou betekenen, vanwege de verregaande betrokkenheid van de Europese banken bij de Grieks staatsschuld.

Maar het Europese publiek is zo boos op Griekenland dat het bereid lijkt zijn eigen glazen in te gooien. Nu de Europese familie elkaar steeds meer naar de keel vliegt, nadert snel het moment voor een reddingsoperatie door het IMF.

Natuurlijk zou het als een ‘nederlaag voor Europa’ worden gezien om het IMF erbij te halen en daarom verzetten EU-politici zich daartegen. Maar die politici hebben het huidige dilemma aan zichzelf te wijten. Als ze zich beter van hun taak hadden gekweten om het publiek te leren dat de euro de lidstaten economisch zo verbond dat ze zich de oude tegenstellingen niet meer konden veroorloven, zou een beroep op ‘buitenstaanders’ niet nodig zijn.

Eens te meer wint het verleden het van het heden. Samenwerking is moeilijk als oude tegenstellingen mogen dooretteren.

Is er ook een Amerikaanse belang in deze zaak? Aanvankelijk leek de regering-Obama er amper erg in te hebben. Maar de laatste tijd is ze bezorgd dat de crisis in het ‘nietige’ Griekenland als gevolg van de betrokkenheid van de banken maar al te gauw tot een wereldcrisis zou kunnen uitgroeien. Het laatste wat de wereld en de VS kunnen gebruiken, is dat Europa zijn eigen subprime crisis krijgt. Vooralsnog zal Washington daarom vermoedelijk niet tegen de dalende euro protesteren, ook al remt die misschien het herstel van de werkgelegenheid in de Amerikaanse exportsector.

Natuurlijk zou een reddingsoperatie voor Griekenland door het IMF geen wondermiddel zijn. Op langere termijn is daarmee niet het probleem van de verantwoordelijkheidszin en zelfdiscipline – ‘moral hazard’ – weggenomen. Maar op dit uiterst kwetsbare moment voor de wereldeconomie mag domweg niet voorbij worden gegaan aan de kosten op korte termijn van de juiste aanpak op de lange termijn. ‘Moral hazard’-problemen kunnen we ons wel veroorloven. Maar een recessie met een dubbel dal echt niet.

Net als bij Lehman Brothers kan de Griekse crisis in een flits om zich heen grijpen. Om een dergelijke ramp voor te zijn, moeten de EU-autoriteiten niet verder aarzelen en afstand nemen van hun misplaatste hoop dat alleen de hervormingen van Papandreou genoeg zullen zijn. Hoe lang zal de regering-Papandreou zelf nog meegaan? Dit is het moment om het IMF erbij te halen, voordat de crisis ons allemaal meesleurt.

Melvyn Krauss is verbonden aan het Hoover-instituut van Stanford-universiteit.