Na april mag VS niet meekijken

Onlangs blokkeerde het Europarlement inzage van de VS in Europese bankgegevens.

„Amerikaanse analyses van die data zijn erg waardevol”, zegt Cecilia Malmström.

Een snel, nieuw akkoord met de Verenigde Staten over de inzage in bankgegevens van Europeanen is essentieel voor de veiligheid van zowel Amerikaanse als Europese burgers. Dit zei de nieuwe eurocommissaris voor Binnenlandse Zaken Cecilia Malmström gisteren bij een bezoek aan Den Haag. Daar ging ze langs bij de Europese politieorganisatie Europol en sprak ze met demissionair minister van Justitie en Binnenlandse Zaken Ernst Hirsch Ballin (CDA).

Het bedrijf Swift, dat het betalingsverkeer tussen banken regelt, verplaatste vorig jaar zijn server met Europese bankgegevens van de Verenigde Staten naar Nederland. Daardoor hebben de Amerikaanse opsporingsdiensten in hun strijd tegen terreur niet meer automatisch toegang tot de informatie. Die werd ze door de Europese regeringen eind vorig jaar wel weer geboden, maar het Europees Parlement keurde het akkoord half februari af. Er zouden te weinig waarborgen voor de privacy zijn en het ontbrak aan een beroepsprocedure bij eventuele verdenkingen.

Hebben de VS sinds de nee-stem van het Europarlement daadwerkelijk geen inzage meer in Europese betalingen?

„Swift draagt geen data meer over, maar de gegevens waar de VS inzage in hadden besloegen altijd 120 dagen. Daarna vervalt de informatie. De Amerikanen kunnen daarom tot ongeveer eind april bankgegevens van eind vorig jaar en begin dit jaar analyseren. Daarna ontstaat een gat in de beveiliging.”

Gaan de VS, om toch inzage te houden, nu geen bilaterale akkoorden sluiten met Nederland, of België, waar het hoofdkantoor van Swift zich bevindt?

„Of met Zwitserland, waar de back-upserver staat. Nee, zowel Nederland als België hebben aangegeven een Europese oplossing te willen. Vanwege de betrekkingen met de EU zijn de Amerikanen daar ook voor.”

Hoe belangrijk is een nieuw akkoord voor de Amerikanen?

„Erg belangrijk, ze zijn bezorgd over het beveilingsgat dat ontstaat. Maar een nieuw akkoord is ook voor Europeanen essentieel. Door de Amerikaanse data-analyses hebben Europese beveilingsdiensten in het verleden veel tips gekregen over mogelijke terroristen op Europese bodem.”

Als dat zo belangrijk is, waarom analyseert Europa dan niet zijn eigen bankgegevens?

„De EU-landen vinden het wel makkelijk zo. Zelf analyseren zal veel tijd en geld kosten. De Europese Commissie is hierin neutraal.”

Wanneer ligt er een nieuw akkoord?

„Ik wil na instemming met het onderhandelingsmandaat door het Europees Parlement en de lidstaten in het voorjaar de gesprekken beginnen. Ik hoop dan zo snel mogelijk een akkoord te presenteren dat voldoet aan de wensen van het parlement.”

Naast Swift is het Europese grensbewakingsagentschap Frontex een onderwerp waarover Malmström overlegt met minister Hirsch Ballin. Nederland is een van de EU-landen waarvan Malmström hoopt dat het zijn bijdrage aan Frontex vergroot. Dat zou nodig zijn om illegale immigratie en mensensmokkel langs de buitengrenzen van de EU effectiever te bestrijden.

Vorige week spraken Hirsch Ballin en zijn Europese collega’s inderdaad hun steun uit voor voorstellen van Malmström om Frontex van meer materieel en mankracht te voorzien. In het verleden deden ze dat ook al eens, maar destijds bleef onder andere een door Nederland toegezegd fregat achterwege.

Nederland leverde in 2008 uiteindelijk geen fregat vanwege juridische onduidelijkheden. Bijvoorbeeld over de vraag of de schepen alleen in EU-wateren, of ook al in Afrikaanse wateren migranten zouden oppikken en terugsturen, zonder dat ze asiel aan konden vragen. Zijn de rechten van migranten in de nieuwe plannen beter gegarandeerd?

„Ja, daar is meer aandacht voor. Zo zou er met de door Frontex gefaciliteerde terugvluchten van uitgeprocedeerde asielzoekers voortaan altijd een medewerker van het Rode Kruis meevliegen. Die kan dan toezien op hun welzijn. Maar ik wil benadrukken dat de wettelijke verantwoordelijkheid voor hoe en waar de schepen opereren bij de lidstaten ligt. Frontex coördineert alleen maar.”

Spanje bijvoorbeeld pikt migranten op in Afrikaanse wateren, zonder ze de kans te geven asiel aan te vragen. Frontex faciliteert dat beleid toch met mankracht en materieel?

„Frontex moet er alles aan doen om ervoor te zorgen dat migranten asiel aan kunnen vragen. En wordt dit recht soms geschonden? Ja, waarschijnlijk wel. Maar het is de betreffende EU-lidstaat die daarvoor verantwoordelijk is.”

Vindt u dat Nederland de zuidelijke EU-landen die kampen met massale illegale immigratie voldoende helpt?

„Ik ga naar geen enkele lidstaat wijzen. Het niet leveren van beloofde manschappen en materieel is een algemeen probleem, iedereen is schuldig. De lidstaten hebben de Commissie nu weer gevraagd met voorstellen te komen, dus ik ga er vanuit dat ze straks, dat is dan in 2011, wel leveren.”