Moderne zeekaarten en wegwijzers

Wegwijzers lijken net zo bij het landschap te horen als koeien en kerktorens, als schapen en minaretten. Maar ook de wegwijzer heeft de eeuwigheid niet, net zoals dieren en religieuze tekens kunnen ook zij veranderen en verdwijnen, opkomen en ondergaan. In het begin van het autotijdperk waren ze er nog niet, wegwijzers. In plaats daarvan had je, in ieder geval in Amerika, fotoautogidsen. In een boek over kaarten zag ik een afbeelding uit een fotoautogids uit 1905, Chicago to Rockford. Per bladzijde zijn er vier foto’s, met onderschriften als ‘To the left. Brick schoolbuilding on the right. Next turn 1-2 mile’ of ‘Turn to the right (west). This photograph was taken just around the corner from Photo No. 28’.

Nu hebben we tomtom en de routeplanner van de ANWB en wie weet draagt iedereen straks zo’n bril waarin de wegwijzers op de straat geprojecteerd worden. Ze hoeven er niet meer echt te staan. De techniek is er al, zie het artikel van collega Ernst-Jan Pfauth over augmented reality dat dinsdag in deze krant stond.

Wat opvalt aan de Amerikaanse autofotogids is dat die zo lijkt op wat nu de routeplanner doet. Alleen de drager is anders; de visualisatie is hetzelfde. Is er dan niets nieuws onder de zon? Soms lijkt het wel alsof alles dat met internet kon ook al kon zonder internet: het kan nu alleen sneller/ makkelijker/ beter. Maar die constatering bewijst vooral dat relatieve verschillen belangrijker kunnen zijn dan absolute. Eén cent is meer dan geen geld maar je kunt er niets voor kopen.

Over datavisualisatie is veel te doen dezer dagen. Er is bijvoorbeeld een tentoonstelling over te zien in het Graphic Design Museum in Breda, Infodecodata. Dankzij de snellere/ makkelijkere et cetera kunnen nu bijna overal kaarten en grafieken van worden gemaakt. Op de geweldige blog strangemaps (.wordpress.com) vond ik bijvoorbeeld een kaart van Amerika waarop alleen vestigingen van McDonald’s zijn aangegeven. De McFarthest Spot, het punt in de Verenigde Staten waarvandaan je het verst moet rijden om een Big Mac te kunnen kopen, ligt ergens in South Dakota.

Soms zie je data gevisualiseerd zonder het te weten. De afbeelding hiernaast is bijvoorbeeld geen kunstwerk maar een kaart, zoals die tot in de jaren vijftig van de vorige eeuw gebruikt werden op de Marshall Eilanden in de Stille Oceaan. Het zijn van palmstengels gemaakte navigatiekaarten die de verschillende stromingen van de zee tussen de eilanden vastleggen. Op een klein aantal kaarten zitten schelpjes; die stellen de eilanden voor. De kaarten werden niet mee op reis genomen, de informatie die ze vertegenwoordigden werd uit het hoofd geleerd.

Zo’n zeekaart is heel anders van vorm, materiaal en idee dan zowel de fotoautogids als de moderne routeplanner. Wie weet is er in etnografische en geschiedkundige musea nog veel meer voor kunst versleten cartografie te vinden. Wie weet hoe ze vroeger welke informatie op wat voor manier opsloegen. Zoveel onbekenden; er zijn nog genoeg witte vlekken.