Had de profeet soms een televisie?

‘Er zit niets anders op dan mij aan te passen’, aldus een van de vier eega’s. Osama bin Laden in het dagelijks leven, gezien door de ogen van zijn vrouwen en kinderen.

Najwa bin Laden, Omar bin Laden, Jean Sasson: Growing up Bin Laden. Osama’s wife and son take us inside their secret world. St. Martin’s Press, New York, 334 blz. € 25,95

De trouwpartij van Najwa Ghanem is geen flamboyante gebeurtenis, zoals in Syrië gebruikelijk. Er zijn geen muzikanten of zangers, gasten krijgen te horen dat ze neigingen om te dansen moeten onderdrukken en geen beweging moeten maken. Gelach en grapjes worden ontmoedigd, een voorbode van het sobere leven dat Najwa zal leiden met haar nieuwe echtgenoot, Osama bin Laden.

Maar Najwa bin Laden is verliefd en klaagt niet. Zoals je in haar cultuur hoe dan ook niet klaagt over je man: je volgt hem. In het boek dat zij en haar vierde zoon, Omar, met ghostwriter Jean Sasson over het leven van het gezin-Bin Laden hebben geschreven, komt geen klacht over haar man over haar lippen.

Als ze in 1996, zwanger van haar tiende kind, geheel gesluierd de bergen van Tora Bora opklautert naar een paar stenen hutten zonder stromend water of elektriciteit die ze met haar gezin, haar twee medevrouwen en hun kinderen moet delen, komt er geen woord van kritiek over haar lippen. ‘Er zat niets anders op dan me aan te passen. Mijn leven stond in het kader van mijn gezin, dus ik deed wat ik moest doen. Dat betekende niet dat ik mijn man de schuld gaf, want dat deed ik niet. Zijn aanwezigheid was niet gewenst in de meeste landen. Hij moest leven waar hij kon, en die plaats was Afghanistan.’

Gezinsleden

Growing up Bin Laden is een fascinerend boek. Vergeet Bin Ladens jihadtheorieën, die komen nauwelijks aan de orde, en zijn plannen voor zijn grote aanslagen bespreekt hij ook al niet met vrouwen en kinderen. Maar Osama bin Laden in het dagelijks leven, beschreven door zijn naaste gezinsleden, is een geheel nieuwe ervaring: de details over zijn vrouwen – (zes, maar van twee gescheiden, dus hij is niet in overtreding van islamitische geboden) en kinderen (elf van Najwa, nog eens negen van de rest, althans tot het vertrek van Najwa uit Afghanistan in 2001).

De vraag dringt zich natuurlijk op in hoeverre dit boek de realiteit weerspiegelt. Maar de herinneringen van Najwa en Omar maken een redelijk waarachtige indruk, niet het minst door het respect voor Bin Laden dat erin doorklinkt. Ook al vertrekt zijn vrouw uiteindelijk definitief met drie van haar kinderen naar haar familie in Syrië, ze wil geen echtscheiding. Ook al neemt Omar bin Laden steeds meer afstand van de heilige oorlog van zijn vader, uit zijn relaas spreekt bijna tot op het laatst een zekere trots dat hij een zoon van deze vader is.

Najwa is de eerste vrouw van Bin Laden – zij is 15 en hij 17 wanneer ze in 1974 trouwen – en als zodanig neemt ze in de hiërarchie van echtgenotes de eerste plaats in. Dat wil zeggen dat ze in elke nieuwe woning die ze betrekken het mooiste appartement krijgt, maar verder moet ze haar man gewoon delen met de andere vrouwen, die hij in de loop der jaren heeft getrouwd en die hij om de beurt een nacht bezoekt. Een goede moslim mag immers alleen maar (maximaal) vier vrouwen hebben, als hij die vrouwen gelijk bejegent. En Osama bin Laden wil de voorschriften strikt naleven.

Daarom ook moeten zijn gezinnen een zeer sober leven leiden, hoeveel geld hij ook heeft – tot zijn ultrarijke aannemersfamilie hem in 1994 in de ban doet. Had de profeet Mohammed soms televisie? Had hij een ijskast? Had hij air conditioning? ‘Mijn vader verklaarde: ‘het islamitisch geloof is gecorrumpeerd door de modernisering’, en daarom bedierf ons eten als we het niet aten op de dag waarop we het hadden gekocht’, schrijft zijn zoon Omar. Alleen elektrisch licht is toegestaan en de vrouwen mogen voor hun uitdijende gezinnen op gas koken. Bin Laden ziet er opmerkelijk genoeg geen been in voor zichzelf de duurste auto’s aan te schaffen. Niemand durft te vragen hoe hij dat met zijn geloof verzoent.

Verveling

De kinderen worden met harde hand opgevoed en krijgen er met de stok van langs als ze niet gehoorzamen. Ze moeten allemaal, inclusief de moeders, op overlevingstocht in de woestijn. Speelgoed is uit den boze; in plaats daarvan worden de kinderen over het geloof onderricht. Uit Omars verhaal spreekt een eindeloze verveling, vooral als ze uit angst voor aanslagen niet meer naar buiten mogen. Alleen als ze naar de boerderij van hun vader bij Jeddah gaan en later, als ze in 1991 naar Soedan zijn uitgeweken en diens landerijen daar bezoeken, kunnen ze zich uitleven.

Maar ook daar komt weinig goeds van. Dieren waarmee de kinderen zich bij gebrek aan iets anders amuseren, komen aan een akelig einde. Het baby-aapje op een van Bin Ladens boerderijen in Soedan wordt door een van diens mannen doodgereden omdat hij het ziet als een jood in apengedaante. Later in Afghanistan worden honden van de kinderen voor gifgas-experimenten gebruikt.

In het boek geven de meeste zoons – de dochters tellen niet mee – geen blijk van een neiging het pad van hun vader te volgen. De oudste, Abdullah, gaat al vanuit Soedan terug naar Saoedi- Arabië; Omar vertrekt in 2001 uit Afghanistan en reist nu rond, vergezeld van zijn veel oudere Britse vrouw Jane. Wat er na zijn vertrek uit Afghanistan met zijn achtergebleven familieleden is gebeurd, was aanvankelijk niet bekend. Hoewel duidelijk is dat Osama bin Laden zelf de verwoestende Amerikaanse aanvallen na de aanslagen van 11 september 2001 heeft overleefd, stond dat van de kinderen niet vast.

Maar kort geleden werd bekend dat twee zussen en een broer van Omar al jaren in Iran vastzitten, samen met een halfbroer en diens moeder, Bin Ladens derde vrouw Khairiah. Nog een broer is onlangs met zijn moeder Najwa herenigd. Twee volle broers zijn nog zoek.