Concertgebouworkest door Gardiner op virtuositeit getest

Klassiek Kon. Concertgebouworkest o.l.v. John Eliot Gardiner. Gehoord: 4/3 Concertgebouw Amsterdam. Herh.: 5, 7/3. Radio 4: 7/3 14.15 uur. ***

Voor het eerst sinds twaalf jaar wordt het Koninklijk Concertgebouworkest dezer dagen weer geleid door John Eliot Gardiner, een topdirigent met een repertoire dat zeker vier eeuwen omspant. Op het programma staat nu muziek uit de 18de eeuw (Haydn), de 19de (Schumann) en de 20ste (Martinu). Volgens Gardiner zijn die componisten met elkaar verbonden omdat ze in hun instrumentale muziek ‘zingen’ en ‘spreken’.

Dat geldt overigens voor bijna alle componisten, zodat Gardiners programmering toch nogal gewoon is. Behalve dan Les fresques de Piero della Francesca (1955) van de Tsjech Bohuslav Martinu. In ons land is hij vooral bekend door zijn muziek die door choreograaf Jiri Kylian werd gebruikt in zijn aangrijpende ballet Soldatenmis. De Tsjechische dirigent Rafael Kubelik, aan wie Les fresques is opgedragen en die vast verbonden was aan het Concertgebouworkest, introduceerde het werk hier in 1974.

Martinu (1890-1959) schreef drie meditaties bij de wereldberoemde 15de eeuwse fresco’s van Piero della Francesca in de kerk van Arezzo, ooit ook door de 7-jarige Gardiner gezien. De soms kleurrijk woelende, dan weer transcendentaal zwevende muziek roept herinneringen op aan Richard Strauss (Tod und Verklärung) en het werk van Olivier Messiaen: golvend, lyrisch, stralend en soms verblindend.

In de stevig èn verfijnd gespeelde Symfonie nr. 90 van Haydn dirigeerde Gardiner niet alleen het orkest, maar aan het slot ook de publieke reactie op de verrassingen die de altijd onderhoudende Haydn componeerde.

De Tweede symfonie van Schumann werd door Gardiner met vaak razendsnelle tempi onder robuuste hoogspanning  gezet. Bij Haitink klonk dit stuk vloeiend en natuurlijk ademend, nu was het een flitsende test voor orkestrale virtuositeit. Het Concertgebouworkest slaagde daarvoor ruimschoots en met glans.