Als twee partijen niet samen willen

In Rotterdam dreigt een bestuurlijke impasse nu de PvdA Leefbaar uitsluit.

PvdA staat op 28,82 procent, Leefbaar op 28,60. Vandaag is de definitieve uitslag.

Iedereen telt mee, iedereen doet mee. Zo luidt de slogan waarmee de PvdA campagne voerde in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van afgelopen woensdag. Ook in Rotterdam. Maar de praktijk blijkt weerbarstig, zoals wel vaker in de tweede stad van Nederland. Leefbaar Rotterdam (veertien zetels) telt niet mee en doet niet mee in de ogen van de sociaal-democraten, die vier zetels verloren en daardoor op gelijke hoogte kwamen met erfvijand Leefbaar.

„Wij hebben óók oog voor de belangen van de Leefbaar-kiezers, maar achten samenwerking met hun politieke vertegenwoordigers gewoon niet verstandig.” Dat zei PvdA-lijsttrekker Dominic Schrijer woensdagnacht in het Rotterdamse stadhuis aan de Coolsingel, kort na de bekendmaking van de voorlopige einduitslag. Na telling van 96 procent van de stemmen bleken de verschillen zo minimaal – PvdA 28,82 procent, Leefbaar 28,60 procent – dat besloten werd de resterende 4 procent een dag later te tellen. Vandaag volgt de definitieve uitslag.

Schrijer houdt voet bij stuk. Sinds „de ongenuanceerde aanvallen” op zijn partijgenoot en burgemeester Ahmed Aboutaleb signaleert hij „onoverkomelijke verschillen van inzicht” met Leefbaar. Rotterdam is volgens hem dan ook „absoluut niet gebaat bij een verstandshuwelijk”. Een college van „twee uitersten leidt vroeg of laat tot brokken”, meent de huidige wethouder werk en sociale zaken. „Laten we elkaar vooral niet voor de gek houden.”

En zo dreigt – opnieuw – een bestuurlijke impasse in Rotterdam, de stad die al vaker de rol van de politieke barometer van Nederland vertolkte. Hier immers greep Pim Fortuyn acht jaar geleden de macht met zijn Leefbaar-beweging. Ditmaal lijkt de afwijzende houding van Schrijer een voorbode van wat Nederland na de Tweede Kamerverkiezingen van 9 juni te wachten staat. PvdA-partijleider Wouter Bos wijst samenwerking met Geert Wilders’ PVV om dezelfde reden af als Schrijer doet met „de lokale PVV-club Leefbaar”.

Hoe de Gordiaanse knoop te ontwarren? Zowel stad als land moet bestuurd worden, zeker in tijden van een economische crisis, menen tegenstanders van het conflictmodel. In Rotterdam riep toenmalig burgemeester Ivo Opstelten (VVD) in 2002 de hulp in van een relatieve buitenstaander, politicoloog Rinus van Schendelen van de Erasmus Universiteit. Hij moest de plooien gladstrijken in de zich voortslepende coalitieonderhandelingen na de politieke aardverschuiving die nieuwkomer Leefbaar teweeg had gebracht: van nul naar zeventien zetels. „De stad stond voor aap, met drie keer in de week grote krantenkoppen die repten over chaos in Rotterdam”, herinnert Van Schendelen zich. In 4,5 dag smeedde hij een akkoord tussen Leefbaar Rotterdam, CDA en VVD.

Ditmaal is de patstelling vooral de PvdA aan te rekenen, meent Van Schendelen. In tegenstelling tot vier jaar geleden staat Leefbaar nu wel open voor eventuele samenwerking, zo liet lijsttrekker Marco Pastors al meermalen weten. Van Schendelen: „Als de PvdA niet bereid is om over de eigen schaduw heen te stappen, dan is Schrijer veroordeeld tot drie of vier kleine partijtjes. Dat betekent eindeloos onderhandelen, plus een per definitie wankel college. Daar is niemand bij gebaat. Ook de PvdA niet.”

Samenwerking met Leefbaar heeft volgens Van Schendelen nog „een niet onbelangrijk voordeel”: daarmee zou de PvdA de eigen – en door Leefbaar veelvuldig bekritiseerde – burgemeester uit de wind zetten. „Dan zit Aboutaleb in de luwte en komt hij beter tot zijn recht. De PvdA en Leefbaar kunnen hun energie vervolgens besteden aan de stad en niet aan elkaar.” Inhoudelijk verschillen beide partijen veel minder van mening dan zij beiden willen doen geloven.

Ook voorzitter Leendert Bikker van de Economic Development Board Rotterdam, het belangrijkste economische adviesorgaan van de stad, hekelt de halsstarrige opstelling van de PvdA. Hij roept beide partijen op „de handen ineen te slaan en de twee strijdleuzen van Rotterdam ter harte te nemen: sterker door strijd en hand in hand”. Dat is hard nodig, stelt Bikker. „De economie staat in de fik. Niet alleen in Rotterdam, maar in heel Nederland. Hoe verstandig en verantwoordelijk ben je dan als politieke partij door elkaar te bestoken in plaats van de aandacht te richten op het hogere, algemene belang?”

Leefbaar-voorman Pastors pleit voor de aanstelling van een onafhankelijk informateur. Hij wil „hemel en aarde bewegen” om de PvdA tot inkeer te brengen en alsnog samen een coalitie te smeden. Volhardt de PvdA in haar afwijzing, dan is Pastors gedwongen om zijn geluk bij andere partijen te beproeven. „Als zij ons de kans willen geven.”