Aftreden Agnes Kant past in tragiek van SP

Na het plotselinge vertrek gistermiddag van Agnes Kant kiest de SP in de loop van de dag een nieuwe leider. Veel genoemd: Kamerlid Emile Roemer.

De gordijnen van haar kamer waren al de hele dag dicht geweest. Toen riep ze de fractie bijeen. Ze vouwde een briefje open. En las voor hoe mooi het was, om voor de SP te werken. Hoe fijn het is om vertrouwen van de fractie te hebben. Maar dan is de volgende zin al geen verrassing meer: „Helaas gaat het in de huidige politiek om meer.”

Het is het einde van Agnes Kant als boegbeeld van de SP. Ze legt meteen haar fractievoorzitterschap neer en na de verkiezingen van 9 juni verdwijnt ze uit de politiek.

Het drastische besluit valt de fractie van de Socialistische Partij rauw op het dak. Net als twee jaar geleden bij het onverwachte vertrek van Jan Marijnissen. Er is verbijstering. Verslagenheid. Verdriet.

Het is een tragische gebeurtenis, zoals de hele recente ontwikkeling van de SP iets van tragiek heeft. De partij is in korte tijd enorm gegroeid, heeft een grote, trouwe en actieve achterban en over het algemeen bevlogen en goede parlementariërs. Maar vaak als het erom gaat, lukt het niet de ambities te verzilveren.

Toen de SP na de vorige Kamerverkiezingen maar liefst 25 zetels kreeg, speelde ze nauwelijks een rol in de formatie. Icoon Marijnissen, breed gewaardeerd in de Tweede Kamer en de samenleving, moest vanwege gezondheidsproblemen aftreden, op het moment dat de SP op koers lag om de PvdA te verdringen als dé partij op links. Agnes Kant slaagde er vervolgens niet in om tot dé oppositieleider uit te groeien. Ze werd overvleugeld door Alexander Pechtold (D66) en Femke Halsema (GroenLinks). En na haar dramatische vertrek van gisteren zit de SP in de problemen.

Weliswaar viel het verlies bij de raadsverkiezingen mee, maar in peilingen voor de Kamerverkiezingen staat de teller op 11 zetels, een enorme val. En dan moet er ook nog een leider naar voren worden geschoven die zich in drie maanden heeft te profileren tussen gevestigde politici als Bos, Halsema, Pechtold of Wilders.

Vervolg Kant: pagina 3

Intern geliefd, naar buiten permanent boos

In de namiddag wordt bekend wie dat zal zijn. Rond het middaguur had, voorzover bekend, alleen woordvoerder voor verkeerszaken Emile Roemer zich kandidaat gesteld. De verwachting is dat de partij hem dan ook zal aanwijzen als lijsttrekker.

Daarmee komt vanmiddag een einde aan een kleine twee jaar Agnes Kant als SP-leider. Waarom ging het mis? Zelf zei ze gisteren in haar verklaring: „Onmiskenbaar wordt de slechte verkiezingsuitslag en lage peiling gekoppeld aan mijn optredens als boegbeeld van de SP. De kans is groot dat deze koppeling de komende maanden de campagne blijft overschaduwen.”

De crux zat bij haar publieke optredens, zowel in de Kamer als in de media. Dieptepunt was het slotdebat na de raadsverkiezingen bij de NOS. Kant probeerde op hoge toon de aandacht te krijgen en werd meerdere malen terechtgewezen. „Mevrouw Kant, mevrouw Kant, rustig nou”, zei D66-leider Alexander Pechtold.

Zelfs eigen partijleden luisterden die avond met moeite naar Kant. Voordat ze in de tv-studio was aangeschoven, sprak ze op de bijeenkomst van de SP in Rotterdam. Naarmate haar speech vorderde, werd ze door haar partijgenoten steeds meer genegeerd. Ook haar optredens in de Tweede Kamer konden vaak op kritiek rekenen. Inhoudelijk klopte het allemaal wel, maar de timing en debattechniek liet te wensen over, in combinatie met een „voortdurende staat van boosheid”, zoals een collega-fractievoorzitter eens zei.

Toch dragen haar fractiegenoten haar op handen. Ze is een kundig fractieleider, geliefd binnen de partij. Krista van Velzen verkiest haar zelfs boven haar geroemde voorganger Jan Marijnissen, zo vertelde ze onlangs in deze krant: „Agnes is opener. Ze vraagt meer: goh, hoe moet dat nou? Er is meer discussie en meer overleg [...]. Ik vind het prettiger.”

Over zichzelf zei ze vaak: „Ik ben geen prater maar een doener.” Toch koos Kant, die gezondheidswetenschappen heeft gestudeerd en is gepromoveerd op epidemiologisch onderzoek naar baarmoederhalskanker, voor een carrière in de politiek. In 1994 was ze medewerker van Marijnissen, totdat zij in 1998 zelf een plaats in de Tweede Kamer kreeg. Daar voerde zij voor de SP het woord over de gezondheidszorg.

Vanaf het begin heeft Kant bekendgestaan als iemand die nooit opgeeft. Ze bijt zich in een onderwerp vast, laat niet meer los en is zeer deskundig. Maar haar toon wordt vaak verbeten en drammerig genoemd.

Toen Marijnissen in 2008 om gezondheidsredenen terugtrad, was Kant, al jaren de nummer twee binnen de fractie, de enige die zich kandidaat stelde om in zijn voetsporen te treden.

Een zware taak, of zoals ze gisteren zelf zei: „Een welhaast onmogelijke opgave”.

Dat Marijnissen in de fractie bleef, maakte het er niet makkelijker op. Hij beloofde zich dienstbaar te zullen opstellen. Maar zodra hij in de media optrad, zagen mensen hét SP-icoon.

Kant probeerde haar optreden te verbeteren. Ze kreeg veel advies en probeerde zichtbaar minder drammerig en fel te zijn. Maar het gevolg was dat ze vooral geforceerd overkwam.

Farshad Bashir, het jongste fractielid, vertelt dat Kant er de laatste twee weken altijd bij was als de SP’ers op tour gingen. „Naar Tilburg, Groningen, Maastricht. We vertrokken dan om zes uur ’s ochtends. Zij was intens gedreven, altijd. Ze bleef maar doorgaan. Ik vroeg me dan wel eens af: een mens heeft toch grenzen? Waar liggen die van haar? Dat is nu duidelijk. Het paradoxale is dat mensen in het land vaak zeggen dat politici hier voor henzelf zitten. Zakkenvullers. Bij haar dacht ik juist: je zou hier iets meer voor jezelf kunnen zitten. Waarschijnlijk gaat ze nu zichzelf terugvinden.”