Versnipperde natie...

De nuchtere cijfers die voor een deel pas vandaag beschikbaar kwamen, wijzen uit dat de PvdA de grote verliezer is van de gemeenteraadsverkiezingen, de PVV in de twee gemeenten waarin zij deelnam een spectaculaire entree maakte en D66 elders in Nederland de grootste winst boekte.

Een andere verliezer is de lokale democratie, omdat de opkomst van gisteren een laagterecord voor raadsverkiezingen betekende. Een opvallende uitzondering vormden Almere en Den Haag, waar PVV-kandidaten verkiesbaar waren. Daar gingen juist meer kiezers dan vier jaar geleden naar de stembus. Vermoedelijk is de PVV erin geslaagd haar eigen achterban te mobiliseren, maar waren ook de tegenstanders van deze partij extra gemotiveerd. Opmerkelijk is eveneens dat de lokale partijen zich in veel gemeenten goed hebben gehandhaafd of er zelfs winst hebben geboekt, ondanks de landelijke saus die over deze plaatselijke verkiezingen was gegoten.

De lage opkomst, de invloed van lokale partijen, het gegeven dat de PVV maar in twee steden meedeed, dat zijn enkele factoren waardoor de uitslag van deze gemeenteraadsverkiezingen zich niet leent voor stellige verwachtingen over de resultaten die er over ruim drie maanden bij de nationale verkiezingen zullen worden geboekt.

Ook al omdat kiezerstrouw al sinds 1994 een schaars goed is geworden. De kiezer zweeft en hij kan overal heen zweven. Dat is goed zichtbaar bij de SP. Zonder dat deze partij significant van opvattingen is veranderd, is ze nu flink aan de verliezende hand. Waaruit maar weer blijkt dat een wisseling van partijleider van meer invloed is dan de inhoud van een partijprogramma.

Maar de verkiezingen van gisteren leverden wel markante gegevens op. Bijvoorbeeld dat de VVD wel winst boekte, maar juist niet in Almere en zelfs een klap kreeg in Den Haag: dus daar waar de PVV de concurrentieslag was aangegaan. Opvallend is ook dat het CDA het nog slechter deed dan de al slechte score die deze partij in 2006 boekte.

Parallel aan de raadsverkiezingen zijn er gisteren peilingen gehouden die erop duiden dat drie partijen – CDA, PvdA en PVV – op 9 juni gaan uitmaken wie de grootste wordt. Maar welke partij het ook wordt: als deze peilingen werkelijkheid worden, zal de vorming van een nieuw kabinet in het versplinterde Nederland een buitengewoon gecompliceerd proces worden. Er zijn dan geen meerderheidscoalities te vormen door twee partijen en zelfs niet door drie partijen.

De landelijke verkiezingen zullen straks bovendien in het teken staan van een premier die zijn eigen positie ter discussie heeft gesteld. Balkenende wil wel lijsttrekker worden van het CDA, maar zijn kiezers niet in het parlement vertegenwoordigen, zo heeft hij laten weten. Dat is zowel eerlijk als staatkundig incorrect. De kiezer kiest in Nederland geen regering, maar de Tweede Kamer. Bovendien wil Balkenende straks geen coalitie met de PvdA en liever ook niet met de PVV. Dat maakt zijn positie kwetsbaar. Het CDA moet maar eens goed nadenken over een leiderschapswisseling.