Subtiliteit past de mol

Wat maakt het ontmaskeren van een mol zo spannend?

Ex-mol George Langenberg: „Ik at de geheime briefjes stiekem weg op het toilet.”

Vijf kandidaten, één van hen is de mol. Na twee weken Olympische Spelen wordt vanavond de jacht op de saboteur hervat in aflevering zeven van Wie is de mol?. Op websites en fora wordt al weken driftig gespeculeerd over die vraag. Schrijver en theatermaker Arjen Lubach staat hoog in het rijtje verdenkingen. Op een van de groepsfoto’s zou hij de letter ‘O’ vormen met zijn hand. Weer andere kijkers zien een mol in actrice Sanne Vogel. Vanwege de vogelgeluiden in aflevering één, maar ook omdat de mol dit jaar twittert – en, redeneren fans op de website – het logo van twitteren is een vogel, net als de achternaam van Sanne. ‘Toch wel verdacht......’

In het programma dat al sinds 1999 wordt uitgezonden, proberen tien kandidaten in een afvalrace te bepalen wie van hen de mol is. De mol zelf heeft als enig doel de opdrachten te saboteren en zoveel mogelijk geld uit de prijzenpot te verspelen.

Zo’n 1,7 miljoen kijkers volgden de eerste zes afleveringen van het tiende seizoen. Uitzonderlijk hoge kijkcijfers voor de publieke omroep. Hoe kan dat? Wat maakt het ontmaskeren van een mol zo spannend? En: hoe herken je een mol?

Om daar achter te komen benaderen we een voormalige mol, George Langenberg. Hij speelde mee in seizoen drie, dat werd uitgezonden in 2002, het jaar dat de deelnemende kandidaten nog onbekende Nederlanders waren. Een interview vindt hij prima, mits er een redacteur van het programma bij mag zijn, en dat ze het artikel voor publicatie mogen lezen. Want er zijn nu eenmaal nogal wat geheimen, en die worden strikt bewaakt.

„Het geheim van de mol is een kapitaal waard”, zegt redacteur Jan Peter Pellemans, die zich voor de AVRO en IDTV bezighoudt met de selectie van de kandidaten. Iedere potentiële deelnemer krijgt van hem de boodschap: ‘Of je geselecteerd wordt of niet: het spel begint nu’. En: ‘Dit gesprek heeft nooit plaatsgevonden’.

We spreken af in de woning van Pellemans. „Het hol van de mol”, noemt hij zijn appartement. Hier, op steenworp afstand van het Amsterdamse Centraal Station, werden de afgelopen tien jaar alle kandidaten geselecteerd. En ook hier werden ze opgeleid, gecoacht en klaargestoomd om het spel te spelen.

Want natuurlijk – aan zo’n programma gaat een intensieve voorbereiding vooraf. De maanden voor de opnames wordt de mol begeleid, bij het doornemen van de profielen van andere kandidaten bijvoorbeeld. Maar ook fysieke training ontbreekt niet. Zo volgde George Langenberg een cursus waterskiën, omdat dat voor de sabotage van één van de opdrachten noodzakelijk was. Om dezelfde reden leerde hij zijn hartslag laag te houden, zodat hij een opdracht met een hartslagmeter gemakkelijk kon manipuleren.

En juist daarin, denkt Pellemans, ligt een verklaring voor het succes van het programma. „Alles is echt.” Volgens de redactie zouden kijkers en kandidaten het merken als er met de opdrachten wordt gerommeld. Om die reden is ook de montage helemaal eerlijk, zegt Pellemans, iets dat bij andere programma’s lang niet altijd het geval is. „We zullen nooit een fragment dat is opgenomen op dag negen, monteren in aflevering één.”

Naast een intensieve voorbereiding is er ook tijdens het spel contact tussen mol en redactie. Hoe dat gaat is geheim, zegt Pellemans. Langenberg beweert dat hij zich soms net James Bond voelde: „Ik at de geheime briefjes stiekem weg op het toilet.” Hij geeft een voorbeeld van een instructie: „Geeft de redactie het afgesproken signaal, zorg dan dat je bij de volgende opdracht in groep A terechtkomt.”

Maar hoe kunnen we als kijker nu een mol herkennen? In de eerste plaats zitten er in ieder seizoen een aantal aanwijzingen verstopt. Al zijn die subtieler dan een aantal jaren geleden, geeft Pellemans toe. Neem de serie met Inge Ipenburg als mol in 2007. „Zij stond toen – heel opzichtig – op iedere groepsfoto weer een andere letter te gebaren. Zoiets kan nu echt niet meer.” Kijkers worden gewiekster, zegt hij. „Fanatiekelingen zitten de hele dag cijfertjes op te tellen en Japanse karakters te vertalen.” En door het gebruik van Twitter is informatie razendsnel bekend.

Ex-mol George Langenberg denkt dat hij mollen kan herkennen door hun gedrag in de groep. Een mol meet zichzelf namelijk een vooraf afgesproken rol aan, hij vervult een bepaalde functie in de groep. Langenberg: „Het is slim je eigen karakter als uitgangspunt te nemen en dan een van je eigenschappen uit te vergroten. Ik werkte destijds in de keuken, daar worden constant platte grappen gemaakt. Die grofheid, die ruwe, lompe kant van mezelf heb ik laten zien. Natuurlijk, ik heb méér kanten, maar als je die laat zien, dan word je te menselijk. Dan wordt het lastig om het spelletje te spelen.”

Tijdens het biechten, waarbij kandidaten afgezonderd van de groep hun ervaringen op camera met de kijkers delen, zag je soms een heel andere George Langenberg, vertelt hijzelf. „Uit dat verschil zou je kunnen opmaken dat een kandidaat een mol is. Daar toont hij namelijk veel meer zijn ware aard.”

Bovendien, zegt Langenberg, is het zinnig te letten op de molacties. „Die zijn niet opzichtig”, legt hij uit. „Zijn ze dat wel, dan heb je waarschijnlijk te maken met een kandidaat die zichzelf verdacht probeert te maken.”

Kijk vanavond om 20.30u. naar aflevering 7 op Ned. 1.