Mensaap met taal begrijpt wijzen wel

Honden, kraaien, zeehonden, dolfijnen en zelfs geiten: voor al deze dieren is bewezen dat ze meestal wel begrijpen wat een mens bedoelt als die ergens naar wijst. Vrijwel altijd is dat in een experiment waarin de mens naar verborgen voedsel wijst. Maar bij de anders zo slimme chimpansees werkt dat niet. Alleen onder bijzondere omstandigheden: in een sfeer van sterke competitie met andere chimpansees leken deze mensapen iets te begrijpen van een wijzende vinger.

Daar is nu een nieuwe omstandigheid bijgekomen. Amerikaanse psychologen en primatologen hebben ontdekt dat chimpansees en bonobo’s die altijd intensief met mensen omgaan wijzende mensen wel heel goed kunnen begrijpen. Het onderzoek wordt deze week beschreven in het wetenschapsblad Psychological Science.

De onderzoekers testten drie groepen mensapen. Een groep van zes chimps komt uit een kolonie in Yerkes Primate Center Atlanta, Georgia, die alleen ‘zakelijk’ contact met mensen heeft: normale afstandelijke verzorging en geregelde deelname aan wetenschappelijke experimenten. De andere twee groepen hadden wel dagelijkse intensieve communicatieve omgang met mensen, vooral door hun taaltrainingen. Een groep van vier chimpansees komt uit het Language Research Center (eveneens in Atlanta). En zeven bonobo’s komen uit de Great Ape Trust of Iowa. Onder hen zijn beroemde taalvaardige apen als de bonobo’s Kanzi, Matata en Panbanisha en de chimpansees Sherman, Lana en Panzee die eenvoudige mensentaal hebben leren gebruiken (meestal via een symbolentoetsenbord).

De apen werden aan een klassieke test onderworpen. Ze hadden geleerd dat in een van twee papieren buisjes iets lekkers zat (fruit of een M&M) en daarna werd gekeken of ze een door een mens aangewezen buisje als eerste gingen onderzoeken. Bij de gewone apen gebeurde dat in de helft van de gevallen, een toevallige verdeling. Bij de ‘taalvaardige’ bonobo’s en chimps was dat respectievelijk 75 en 84 procent. Er zijn voorlopige berichten dat Kanzi en Panbanisha ook zelf wijzen.