Een documentaire kan het mysterie juist vergroten

La danse

Le ballet de l’Opéra de Paris. Regie: Frederick Wiseman. In: 12 bioscopen. ****

Documentaires zijn er om zaken op te helderen en bloot te leggen. Maar een documentaire kan evengoed het mysterie van een onderwerp juist vergroten en om die reden waardevol zijn. De Amerikaanse documentairemaker Frederick Wiseman doet beide in La danse, een portret van het balletgezelschap van de Opéra van Parijs, een van de beroemdste ter wereld: achter de schermen kijken en het raadsel groter maken.

Dat gevoel te raken aan een zekere mystiek heeft er misschien – heel simpel – mee te maken dat Wiseman nooit enig onderzoek vooraf doet voor zijn films. De eerste draaidag is ook de eerste dag van zijn research.

Dat de kijker met stille verwondering naar de mensen in de film kijkt, en dat ook het gebouw lijkt te bestaan uit een ondoorgrondelijke wirwar van uithoeken en gangen, komt mede doordat de filmmaker zelf nog met vreemde ogen naar zijn onderwerp kijkt.

Wiseman, die vorig jaar op het documentairefestival IDFA geëerd werd met een retrospectief, is een groot balletbewonderaar. Dat blijkt uit de lange, ononderbroken passages die hij inruimt voor repetities en uitvoeringen, waarbij hij net wat meer geïnspireerd lijkt te zijn door moderne dans dan door klassiek ballet. Wiseman maakte in 1996 een film over nog zo’n eerbiedwaardige institutie in het Franse culturele leven, de Comédie-Française. Dat was voor de artistiek directeur van het ballet van de Opéra, Brigitte Lefèvre, reden om Wiseman carte blanche te geven voor zijn film.

Lefèvre is de spil van La danse. Wiseman volgt haar terwijl ze aftastende gesprekken voert met een sterchoreograaf, een diva aanhoort die meent een te zwaar beladen programma te hebben, of een beginnende danseres wijst op haar zwakke punten. En dan zijn er nog de gesprekken met rijke Amerikanen en andere geldschieters die als ‘vrienden’ van de opera in het zonnetje moeten worden gezet.

Wiseman blijft kijken naar de repetities met choreografen die er zeer uiteenlopende methoden op na houden – sommigen praten voortdurend, anderen zeggen bijna niets. Hoe uit al die menselijke inspanning, zowel zakelijk als artistiek, uiteindelijk grote kunst tevoorschijn komt, moet enigszins een mysterie blijven.